Bodossaki Lectures on Demand
ΙΔΡΥΜΑ ΜΠΟΔΟΣΑΚΗ

Αναπαραστάσεις του Αγωνιστή του 1821 στην οθωνική περίοδο: συγκρούσεις κι εθνικές αναγκαιότητες

Τσακανίκα Ελισάβετ

18 Φεβρουαρίου 2021

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 00:35:19 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 574

Το ΚΙΚΠΕ σε συνεργασία με τα ΑΣΚΙ οργανώνει τον 2ο κύκλο Επιμορφωτικών Διαλέξεων που εντάσσεται στον εορτασμό της επετείου των 200 χρόνων από την έναρξη της Επανάστασης του 1821 με τίτλο Οι κληρονομιές του 1821. Τα πρόσωπα και οι ιδέες. Πρόθεση του κύκλου διαλέξεων αποτελεί η μελέτη των μείζονων ζητημάτων που έθεσε η επαναστατική διαδικασία της δεκαετίας του 1820 και της εξέλιξής τους στα μετεπαναστατικά χρόνια. Στο επίκεντρο θα τεθούν όχι μόνο τα ζητήματα αλλά και οι διαδρομές όσων συμμετείχαν στην Επανάσταση και στελέχωσαν στη συνέχεια το νεοσύστατο κράτος. Στην κατεύθυνση αυτή, οι διαφορετικές προσεγγίσεις των εισηγητών-τριών, από τον χώρο της ιστορίας, της φιλολογίας και της νομικής, αποσκοπούν στην πληρέστερη και σφαιρικότερη κατανόηση μιας πολυσύνθετης πραγματικότητας.

Αναπαραστάσεις του Αγωνιστή του 1821 στην οθωνική περίοδο: συγκρούσεις κι εθνικές αναγκαιότητες, Ελισάβετ Τσακανίκα Ιστορικός, μεταδιδακτορική ερευνήτρια του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου

Στην Οθωνική περίοδο η έννοια του «Αγωνιστή» είναι ένα σημαίνον με πολλά σημαινόμενα, καθώς οι απόμαχοι του 1821 κεφαλαιοποιούν τη συμμετοχή τους στον Αγώνα και ερίζουν σχετικά με τα κριτήρια που θα καθορίσουν την μετεπαναστατική τους αποκατάσταση. Μεταξύ άλλων, τα κριτήρια αυτά περιλαμβάνουν τα υποτιθέμενα κίνητρα των αγωνισθέντων, το προεπαναστατικό τους στάτους και την κοινωνική τους κινητικότητα κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Διαμορφώνονται έτσι πολλαπλοί ιδεατοί τύποι του «Αγωνιστή». Από μόνο του το γεγονός αυτό προσδίδει στον λόγο περί Αγωνιστών έναν συγκρουσιακό χαρακτήρα. Παράλληλα, η έννοια του «ξένου» διαμορφώνεται σε αντιδιαστολή προς εκείνη του «Αγωνιστή». Στο όνομα των Αγωνιστών διατυπώνεται μια ξενηλατική ρητορική με πολλούς αποδέκτες: Βαυαρούς, ετερόχθονες, Φαναριώτες και «φαναριωτίζοντες». Όπως συμβαίνει με τον ίδιο τον «Αγωνιστή», έτσι και το αντίπαλον δέος του αποτελεί κι αυτό με τη σειρά του αντικείμενο ορισμού.

Παρά το γεγονός ότι ο λόγος περί Αγωνιστών εισάγει διαχωριστικές γραμμές στο εσωτερικό της εθνικής νοερής κοινότητας, ο ιδεατός τύπος του «Αγωνιστή του 1821» εξυπηρετεί κάποιες εθνικές αναγκαιότητες. Είτε ως πολίτης-οπλίτης, είτε ως θεματοφύλακας της ανόθευτης λαϊκής ψυχής, ο Αγωνιστής είναι χρήσιμος στην διαδικασία οικοδόμησης εθνικής ταυτότητας, στην προώθηση της Μεγάλης Ιδέας και στην υπεράσπιση του έθνους έναντι των ξένων επικριτών του. Οι ίδιοι οι Αγωνιστές γνωρίζουν πώς να διαχειρίζονται αυτά τα στερεότυπα προς όφελός τους. Ακόμη και όταν προασπίζονται προεπαναστατικά κεκτημένα και παραδοσιακές νοοτροπίες, το κάνουν στο όνομα του έθνους και των νεωτερικών προταγμάτων με τα οποία τους εξοικείωσε η ίδια η Επανάσταση.

Τσακανίκα Ελισάβετ Ιστορικός - Μεταδιδακτορική ερευνήτρια του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου

Η Ελισσάβετ Τσακανίκα είναι διδάκτορας του τμήματος Κοινωνιολογίας και μεταδιδακτορική ερευνήτρια του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Έχει ασχοληθεί ερευνητικά με την οθωνική περίοδο και συγκεκριμένα με τον Τύπο, τον μετεπαναστατικό ρόλο των Αγωνιστών του 1821, το φαινόμενο του αντιφαναριωτισμού, την νεολαία ως πολιτικό υποκείμενο και τον ρόλο της μοναρχίας.

Είναι συγγραφέας του ιστορικού δοκιμίου: Αγωνιστές του 1821 μετά την Επανάσταση (Ασίνη, 2019). Το λογοτεχνικό της έργο περιλαμβάνει τα μυθιστορήματα: Μέθοδος Πουαρώ (Τυφλόμυγα, 2018) και Κηφισός (Τυφλόμυγα, υπό έκδοση). Εργάζεται ως κοινωνιολόγος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση από το 2003.

-Δημάκης Ιωάννης, Η Πολιτειακή Μεταβολή του 1843 και το Ζήτημα των Αυτοχθόνων και Ετεροχθόνων, Θεμέλιο, Αθήνα, 1991
-Θεοτοκάς Νίκος, Ο βίος του στρατηγού Μακρυγιάννη ꟷ απομνημόνευμα και ιστορία, Βιβλιόραμα, Αθήνα, 2012.
-Κολιόπουλος Ιωάννης, Η ληστεία στην Ελλάδα (19ος αι.)ꟷΠερί λύχνων αφάς, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1996
-Κοταρίδης Νίκος, Παραδοσιακή Επανάσταση και Εικοσιένα, Πλέθρον, Αθήνα, 1993
-Λέκκας Παντελής, «Ο Τρίτος Δρόμος για το Εικοσιένα» στο: Καλλιόπη Σπανού & Δημήτρης Σωτηρόπουλος (επιμ.), Κουλτούρα, ιστορία δημοκρατία: τιμητικός τόμος για τον Νικηφόρο Διαμαντούρο, Παπαδόπουλος, Αθήνα,2018
- Μαλέσης Δημήτρης, «…ν' ανάψη η επανάστασις»: Μεγάλη ιδέα και στρατός τον 19ο αιώνα, Ασίνη, Αθήνα, 2018
-Petropulos John, Πολιτική και Συγκρότηση Κράτους στο Ελληνικό Βασίλειο, Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα, 1997
-Ροτζώκος Νίκος, Επανάσταση και εμφύλιος στο εικοσιένα, Πλέθρον, Αθήνα, 1997
-Σκοπετέα Έλλη, Το Πρότυπο Βασίλειο και η Μεγάλη Ιδέα. Όψεις του εθνικού προβλήματος στην Ελλάδα (1830-1880), Πολύτυπο, Αθήνα, 1998
- Τζάκης Διονύσης, Γεώργιος Καραϊσκάκης, εφημερίδα Τα Νέα /Ιστορική βιβλιοθήκη, Αθήνα, 2019
-Τσακανίκα Ελισσάβετ, Αγωνιστές του ’21 μετά την Επανάσταση, Ασίνη, Αθήνα, 2019.

Σχετικές ομιλίες

Συνεδρία  VI - Η συζήτηση για την Ελληνική Επανάσταση στη δημόσια σφαίρα 02:12:42

Φεβ 06, 2021

Συνεδρία VI - Η συζήτηση για την Ελληνική Επανάσταση στη δημόσια σφαίρα

Χρυσανθόπουλος Χρήστος Κουμπουρλής Γιάννης Φούφουλας Δημήτρης Λάμπρου Μυρτώ Φουρναράκη Ελένη Καραφουλίδου Βίκυ Αγγελομάτη - Τσουγκαράκη Ελένη Σφοίνη Αλεξάνδρα

Γλώσσα: Ελληνική

Παρουσίαση του αναλυτικού προγράμματος των επετειακών δράσεων και εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, της «Πρωτοβουλίας 1821-2021» 01:37:09

Ιαν 31, 2020

Παρουσίαση του αναλυτικού προγράμματος των επετειακών δράσεων και εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, της «Πρωτοβουλίας 1821-2021»

Μητσοτάκης Κυριάκος Πιμπλής Νίκος Λασκαρίδης Πάνος Μάνος Ιωάννης Δημόπουλος Μελέτιος-Αθανάσιος Καραμανωλάκης Βαγγέλης Γκλαβίνας Παναγιώτης Γρηγορίου Βασίλειος Χατζηιωάννου Μαρία - Χριστίνα Τσούχλος Νίκος Κωβαίος Άγγελος

Γλώσσα: Ελληνική