Bodossaki Lectures on Demand

Πτυχές της εκπαιδευτικής δραστηριότητας των Ελληνορθοδόξων στην Κωνσταντινούπολη κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο

Κάννερ Έφη

29 Μαρτίου 2016

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 45:09 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 936
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

Η ομιλία αυτή έγινε στο πλαίσιο του Κύκλου «Σειρά σεμιναριακών μαθημάτων για την ιστορία των ελληνορθόδοξων πληθυσμών της Μικράς Ασίας και της Κωνσταντινούπολης (1453-1922)», που διοργανώνει το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
 

Η συγκεκριμένη ανακοίνωση επικεντρώνεταιί στην περίοδο από τις Μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ και εξής. Η ίδια η περίοδος σηματοδοτείται από πολλαπλές ρήξεις σε σχέση με το παρελθόν. Αφετηριακή ρήξη αποτελεί η προώθηση της έννοιας του Οθωμανού πολίτη που επιχειρείται να αντικαταστήσει εκείνη του Οθωμανού υπηκόου: του Οθωμανού πολίτη με την έννοια της ενεργής αφοσίωσης στη χώρα και στο σουλτάνο, δηλαδή της συνειδητής προσπάθειας για τον εκσυγχρονισμό και την πρόοδο της χώρας ως άμυνα απέναντι στη Δύση και στα αποσχιστικά εθνικά κινήματα. Με την ιδιότητα του πολίτη συνδέεται και η γενίκευση της παιδείας (της πρωτοβάθμιας) που επιχειρείται με τον Καταστατικό Χάρτη Γενικής Παιδείας (Maarif-i Ummumiye Nizamnamesi) του 1869 που όριζε για πρώτη φορά με σαφήνεια τις τρεις βαθμίδες της εκπαίδευσης καθιστώντας την πρωτοβάθμια εκπαίδευση υποχρεωτική.

Ο στόχος της γενίκευσης της παιδείας χαρακτηρίζει επίσης όλες τις μη μουσουλμανικές κοινότητες και σχετίζεται, σε αδρές γραμμές, με την ενίσχυση της ταυτότητας της καθεμίας και την από καλύτερες θέσεις συμμετοχή της στον εκσυγχρονισμό της χώρας. Η γενίκευση της παιδείας εξ ορισμού σημαίνει συμπερίληψη στις εκπαιδευτικές διαδικασίες των ομάδων που μέχρι πρότινος ήταν αποκλεισμένες από αυτήν: των λαϊκών στρωμάτων και του γυναικείου φύλου. Αυτές είναι, νομίζω, και οι μεγαλύτερες ρήξεις που χαρακτηρίζουν την παιδεία στην ύστερη οθωμανική περίοδο και σε αυτές πρόκειται να εστιάσει η συγκεκριμένη ανακοίνωση.

Στην περίπτωση των ελληνορθοδόξων, οι προσπάθειες για τη γενίκευση της παιδείας συστηματοποιούνται από τη δεκαετία του 1870 και μετά. Η ενοριακή και κοινοτική εκπαίδευση που είναι και η μαζικότερη, σχετίζεται με τη θεσμοθέτηση των κοινοτικών θεσμών και την εκπόνηση καταστατικών, τα οποία προσδιορίζουν με ακρίβεια τις αρμοδιότητές τους, σημαντικότερες από τις οποίες είναι η εκπαίδευση και η μέριμνα για τους απόρους.
Οι στόχοι της εκπαιδευτικής δραστηριότητας των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

α) οικονομική πρόοδος του μιλλέτ/ πρωτοκαθεδρία του στο συνολικό οθωμανικό εκσυγχρονιστικό εγχείρημα έναντι των υπολοίπων κοινοτήτων, και
β) μαζική στήριξη της Πατριαρχικής Ορθοδοξίας, αποτελεσματική δηλαδή αντιμετώπιση της Βουλγαρικής Εξαρχίας και γενικότερα των βαλκανικών εθνικισμών μέσω της διάδοσης της ελληνικής γλώσσας και κουλτούρας. 

Κάννερ Έφη Επίκουρη Καθηγήτρια Τουρκικής Ιστορίας στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών
Η Έφη Κάννερ είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Τουρκικής Ιστορίας στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν στην κοινωνική ιστορία της ύστερης οθωμανικής αυτοκρατορίας και της σύγχρονης Τουρκίας (μικροϊστορία, ιστορία της εκπαίδευσης και των φιλανθρωπικών θεσμών, ιστορία των έμφυλων σχέσεων, ιστορία των κοινωνικών κινημάτων). Μεταξύ των έργων της συγκαταλέγονται τα : Έφη Κάννερ, Φτώχεια και φιλανθρωπία στην Ορθόδοξη κοινότητα της Κωνσταντινούπολης (1753-1912), Κατάρτι, Αθήνα 2004 και Έμφυλες κοινωνικές διεκδικήσεις από την Οθωμανική αυτοκρατορία στην Ελλάδα και στην Τουρκία. Ο κόσμος μιας ελληνίδας χριστιανής δασκάλας, Παπαζήσης, Αθήνα 2012. Η τελευταία της έρευνα αφορά τη συμμετοχή των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων στα τουρκικά κοινωνικά κινήματα από το τέλος της Μονοκομματικής περιόδου ως την άνοδο στην εξουσία του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (2002).

Σχετικές ομιλίες