Bodossaki Lectures on Demand

Ζωή και τέχνη στα χρόνια των Παλαιολόγων: Εκκλησιαστική ζωγραφική: νέες τάσεις, νέα θέματα, νέα καλλιτεχνικά κέντρα

Αρβανιτόπουλος Σταύρος

15 Ιανουαρίου 2020

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 01:58:27 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 678
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

Η διάλυση του βυζαντινού κράτους, συνεπεία της πρώτης αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως από τους Λατίνους της Δ' Σταυροφορίας το 1204, είχε ως αποτέλεσμα και την απώλεια ‒για πρώτη φορά‒ του σημαντικότερου καλλιτεχνικού κέντρου του βυζαντινού κόσμου. Για τα επόμενα 57 χρόνια απουσιάζει το χωνευτήρι, στο οποίο επί αιώνες κατέληγαν από Βορρά, Νότο, Δύση και Ανατολή ιδέες, τάσεις, καινοτόμες αντιλήψεις και προσλήψεις, αφομοιώνονταν, μεταπλάθονταν σε κάτι νέο και διοχετεύονταν στη συνέχεια σε όλες τις επαρχίες, διαμορφώνοντας το κυρίαρχο ρεύμα της κάθε περιόδου. Αν και η εικόνα που έχουμε για την εξέλιξη της θρησκευτικής ζωγραφικής κατά τη διάρκεια της Λατινοκρατίας στην Κωνσταντινούπολη δεν είναι ικανοποιητική (για παράδειγμα από την αυτοκρατορία της Νικαίας, το σημαντικότερο των διαδόχων της παλαιάς αυτοκρατορίας, διαθέτουμε ελάχιστα δείγματα), τα σωζόμενα κατάλοιπα καθιστούν σαφές ότι τα πρωιμότερα και πλέον αξιόλογα σύνολα δημιουργήθηκαν στην αναδυόμενη Σερβία (Studenica, Žiča, Mileševa), όπου εργάστηκαν εξαιρετικοί καλλιτέχνες από τη Βασιλεύουσα ή τη Θεσσαλονίκη. Η επάνοδος των Βυζαντινών (του Δεσποτάτου της Ηπείρου) στην τελευταία μετά από 20 μόλις χρόνια φραγκοκρατίας δημιούργησε, ως φαίνεται, ένα νέο κέντρο, από το οποίο προήλθαν πιθανώς οι ζωγράφοι που κόσμησαν μνημεία στην ίδια την πόλη (Αχειροποίητος), στη Στερεά (Επισκοπή Ευρυτανίας) και στην Άρτα (Βλαχέρνα). Στα μνημεία αυτά συνεχίζεται και εξελίσσεται η μία από τις τρεις κυρίαρχες τάσεις της τελευταίας εικοσαετίας του 12ου αι., η κλασσική-μνημειακή, την οποία συναντούμε και σε μνημεία της Ανατολικής Στερεάς (Άγ. Γεώργιος Ωρωπού, Άγ. Ιωάννης Καλυβίτης στα Ψαχνά Ευβοίας) ή της Πελοποννήσου (Αγ. Τριάδα στο Κρανίδι). Δεν απουσιάζουν βεβαίως και μνημεία με σαφώς επαρχιακό χαρακτήρα, τα οποία δεν παρακολουθούν τις σύγχρονές τους εξελίξεις, όπως εκείνα της αθηναϊκής ομάδας (παρεκκλήσιο σπηλιάς Πεντέλης, Άγ. Γεώργιος Καλυβίων Κουβαρά, Παναγία Μερέντας).

Αρβανιτόπουλος Σταύρος Δρ. Βυζαντινής Αρχαιολογίας

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1970. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Birmingham (Master of Arts, Byzantine Studies). Είναι Διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Δίδαξε Ιστορία και Ιστορία της Τέχνης στο ιδιωτικό εκπαιδευτήριο “Θετική Αγωγή-Αποστολοπούλου”, Ιστορία Πολιτισμού στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Βυζαντινή Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου (Π.Δ. 407/80). Διδάσκει Αρχιτεκτονική της βυζαντινής περιόδου στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα του Ινστιτούτου Βυζαντινού Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Συμμετέσχε σε ερευνητικά προγράμματα του Πανεπιστημίου Αθηνών και της 1ης Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων. Εργάστηκε στο Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων ως επιμελητής κειμένων, στο Μουσείο Μπενάκη ως μέλος της ομάδας επεξεργασίας της Συλλογής Ε. Φινόπουλου και στην εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία ως μέλος της ομάδας τεκμηρίωσης και δημιουργίας λημμάτων του αρχείου της. Από το 2007 ως το 2012 κατείχε τις θέσεις του γενικού επιμελητή και του υπεύθυνου προσωπικού του Μουσείου της Πόλεως των Αθηνών – Ιδρύματος Βούρου-Ευταξία. Από το 1993 έχει αναλάβει την ξενάγηση μαθητών, φοιτητών (Ελλήνων και ξένων), αρχαιολόγων, αρχιτεκτόνων, αρχαιοφίλων σε μουσεία και μνημεία της Ελλάδας, της Κωνσταντινουπόλεως, της Ιταλίας, των Βαλκανίων, της Τουρκίας και της Αιγύπτου και έχει πραγματοποιήσει πολυάριθμες διαλέξεις και κύκλους μαθημάτων για τη βυζαντινή, μεταβυζαντινή, οθωμανική και νεώτερη τέχνη και αρχιτεκτονική και για τον καθημερινό βίο στην ύστερη αρχαιότητα και το Βυζάντιο. Έχει λάβει μέρος με ανακοινώσεις σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια. Έχει δημοσιεύσει μονογραφίες, μελέτες και άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και τιμητικούς τόμους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Σχετικές ομιλίες