Bodossaki Lectures on Demand

Γιατί να συνθέτουμε ακόμα μουσική;

Beffa Karol, Κουρουπός Γιώργος

15 Ιανουαρίου 2013

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 46:53 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 1402
Ομιλητές
Beffa Karol
Κουρουπός Γιώργος

Γλώσσα
Ελληνική, Γαλλική

Ημερομηνία
15/01/2013

Διάρκεια
46:53

Εκδήλωση
Megaron Plus - Διαλέξεις

Χώρος
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Διοργάνωση
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών - Megaron Plus

Κατηγορία
Τέχνες / Πολιτισμός

Ετικέτες
μουσική, μουσική σύνθεση

Η σύγχρονη μουσική δεν έχει παρασύρει το μεγάλο κοινό, ακόμα και τους μουσικόφιλους. Παραμένει μακρινός και απρόσιτος τόπος, μια περιοχή αχαρτογράφητη.  Φταίει το κοινό ή η σύγχρονη μουσική; Είναι όλες οι μουσικές της ίδιας αξίας, έχει  το ηχητικό τους σύμπαν εκφραστική δύναμη για να κερδίσει τους ακροατές τους;
 

Ο Καρόλ Μπεφά, συνθέτης, πιανίστας, καθηγητής πανεπιστημίου και κάτοχος της έδρας Καλλιτεχνικής Δημιουργίας στον κορυφαίο ερευνητικό θεσμό της Γαλλίας, το Collѐge de France, επιχειρεί να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα, με μουσικά παραδείγματα, στην ομιλία του στο Μέγαρο Μουσικής, φιλοξενούμενος της Γαλλικής Πρεσβείας στην Αθήνα, του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος και του Megaron Plus. Τη διάλεξη προλογίζει ο συνθέτης Γιώργος Κουρουπός.
 

Ερευνητής, στοχαστής και με μεγάλο εύρος σπουδών και μουσικός με πολλά πρόσωπα, ο 40χρονος Καρόλ Μπεφά, γνωρίζει σε βάθος την περιοχή της σύγχρονης μουσικής, εμπνέεται από αυτήν και διαπιστώνει ότι το 80% του κοινού δεν ενδιαφέρεται για το μεγάλο αυτό κεφάλαιο της μουσικής, που ενώ παραμένει δυσπρόσιτο, έχει ταυτόχρονα  τροφοδοτήσει τις δημοφιλείς και μαζικές μουσικές του περασμένου αιώνα: τζαζ, μινιμαλισμό, ποπ, φανκ κ.ά.
 

«Νομίζω ότι πολλοί συνθέτες σύγχρονης μουσικής, στην προσπάθειά τους να αποφύγουν την αφήγηση, την ερμηνεία, την αρμονία, θυσιάζουν την εκφραστική δύναμη της μουσικής και πολλές φορές δοκιμάζουν την υπομονή του κοινού. Δεν πρέπει, λοιπόν, να μας κάνει εντύπωση ότι το κοινό δυσκολεύεται να παρακολουθήσει αυτές τις μουσικές», υποστήριξε σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Γάλλος συνθέτης.
 

Ο Καρόλ Μπεφά,  κινείται με απόλυτη άνεση σε όλες τις περιοχές της μουσικής: έχει κλασικά γούστα –Μπαχ, Μότσαρτ, Σούμπερτ– αισθάνεται όμως παράλληλα πολύ κοντά στο ρεύμα της μουσικής που αρχίζει με τον Ραβέλ, έχει κάνει το διδακτορικό του στον Γκιόργκι Λίγκετι, που τον ξεχωρίζει, μαζί με τον Στηβ Ράιχ, για τη φαντασία που έχουν οι ήχοι του και θαυμάζει τον Ανρί Ντυτιγιέ  «για την ομορφιά του εσωτερικού του σύμπαντος και την αρχιτεκτονική των συνθέσεών του».
 

Ο Μπεφά αντιλαμβάνεται τις διαδρομές της μουσικής και τις δυνατότητές τους να συναντηθούν. Όταν εμφανίζεται ως πιανίστας, ερμηνεύει έργα ρεπερτορίου με παρεκκλίσεις από τον κανόνα τους και αυτοσχεδιάζει πάνω σε θέματα που προτείνει το κοινό: μια συνάντηση του Μπαχ με τον Σκριάμπιν, ένα σχόλιo για την Blue Note, ένα τανγκό στο ύφος του Ντεμπυσσύ. Τις δικές του συνθέσεις προτιμάει να τις ακούει από άλλους πιανίστες, «πιο βιρτουόζους από εμένα. Τις ακούω σαν διορθωτής, κρατάω την απόσταση που μου επιτρέπει να κάνω αλλαγές».

Στο Collège de France, όπου του προσφέρθηκε η έδρα της Καλλιτεχνικής Δημιουργίας, για το ακαδημαϊκό έτος 2012/2013, έφτασε για να ερευνήσει τη μουσική από πολλές γωνίες και με ένα κεντρικό ερώτημα: Πώς να μιλήσουμε για τη μουσική, πώς να δημιουργήσουμε έναν διάλογο για τη μουσική, χωρίς να την αδικήσουμε;
 

Το Collѐge de France έχει ηλικία πέντε αιώνων, δημιουργήθηκε  το 1530, στην εποχή του βασιλιά Φραγκίσκου Α΄ με προτροπή δύο μεγάλων λογίων της εποχής του Γκιγιόμ Μποντέ και του Ιανού Λάσκαρη, του Βυζαντινού διπλωμάτη και λόγιου της Αναγέννησης, που υπήρξε και ο πρώτος δάσκαλος των αρχαίων ελληνικών στο Κολλέγιο. Ήταν μια απάντηση στην παλιότερη Σορβόννη, κέρδισε και απέκτησε πολλούς επίσημους τίτλους – Βασιλικό Κολέγιο, Κολέγιο Τριών Γλωσσών, Εθνικό Κολέγιο, Αυτοκρατορικό Κολέγιο και από το 1870, Κολέγιο της Γαλλίας.
 

Προορισμός του ήταν από την αρχή οι ανθρωπιστικές σπουδές και μότο του το «Docet Omnia»(Διδάσκει τα πάντα).  Η μοναδικότητά του οφείλεται στο γεγονός ότι κάθε καθηγητής έχει την υποχρέωση να κάνει διαλέξεις με ελεύθερη είσοδο αδιακρίτως, για όποιον θέλει να τις παρακολουθήσει. Οι καθηγητές του επιλέγονται από τους καθηγητές του Κολεγίου, και προέρχονται από το χώρο της έρευνας, με μοναδικό όρο να είναι κορυφαίοι στο πεδίο τους. Με χρυσά γράμματα, στην κεντρική του αίθουσα, είναι χαραγμένο το απόφθεγμα του Μωρίς Μαρλό-Ποντύ, που περιγράφει το χαρακτήρα του Κολεγίου: «Χωρίς προκαταλήψεις, εκτός από την ιδέα της ελεύθερης σκέψης».
 

Το Κολέγιο της Γαλλίας δεν δίνει διπλώματα, έχει πολλά ερευνητικά εργαστήρια και μια από τις μεγαλύτερες βιβλιοθήκες της Ευρώπης, με σπάνια βιβλία και με τμήματα για τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, για τη χημεία, τη φυσική και τα μαθηματικά. Από το 2009 είναι διαθέσιμες για το iTunes περισσότερες από 650 διαλέξεις, πολλές από αυτές στα αγγλικά και τα κινεζικά, ενώ ο ιστότοπος του Κολεγίου διαθέτει πολλά βίντεο με διαλέξεις των καθηγητών του.
 

Από το κτίριο του Καρτιέ Λατέν έχουν περάσει μεγάλα και συμβολικά ονόματα της γαλλικής επιστήμης και σκέψης: Ρολάν Μπαρτ, Ανρί Μπεργκσόν, Πιερ Μπουλέζ, Πιερ Μπουρντιέ, Μισέλ Φουκώ, Γέρζι Γκροτόφσκι, Μωρίς Μαρλό-Ποντύ, Ενταγκάρ Κινέ, Άνταμ Μίκεβιτς, Πολ Βαλερί, Ζαν-Πιέρ Βερνάν κ.ά.


Beffa Karol Συνθέτης, Πιανίστας, Έδρα καλλιτεχνικής δημιουργίας, Collège de France

Πολωνικής καταγωγής, γεννημένος το 1973 στο Παρίσι, γιος ενός γλωσσολόγου και μιας μαθηματικού, o Καρόλ Μπεφά έκανε μια μικρή θητεία ως ηθοποιός από τα 8 ως τα 13 του χρόνια, έπαιξε τον Μότσαρτ-παιδί σε τηλεοπτική ταινία, μπήκε στα 14 του στο Παρισινό Ωδείο, στην τάξη της αρμονίας και παράλληλα έκανε γενικές σπουδές: μαθηματικά, ιστορία, φιλοσοφία, οικονομικά, αγγλική φιλολογία, μάστερ φιλοσοφίας από το Κέιμπριτζ, διδακτορικό στην École des Hautes Études en Sciences Sociales, με θέμα, τις σπουδές για πιάνο του Γκιόργκι Λίγκετι και δίπλωμα για μουσική διδασκαλία στη μουσικολογία του 20ού αιώνα.

Στο Παρισινό Ωδείο κέρδισε οκτώ πρώτα βραβεία –αρμονία, φούγκα, αντίστιξη στη μουσική του 20ού αιώνα, ενορχήστρωση, ανάλυση, αυτοσχεδιασμοί στο πιάνο- το 1998 άρχισε να διδάσκει στη Σορβόννη, αργότερα στην École Polytechnique και το 2004 έγινε αναπληρωτής καθηγητής στην École Normal Supérieure. Τα σεμινάρια που οργανώνει είναι εικονοκλαστικά, όπως η σειρά «Ο άλλος 20ός αιώνα», για τους συνθέτες που δεν έχουν βρει θέση στην ιστορία της μουσικής.

Εμφανίζεται ως πιανίστας και ως σολίστ με σημαντικές ορχήστρες, συχνά συνοδεύει με το πιάνο του προβολές βωβών ταινιών, ενώ έχει γράψει και μουσική για τον κινηματογράφο. Οι συνθέσεις του έχουν παρουσιαστεί στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τη Βρετανία, τη Ρωσία, τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία, από κορυφαίους ερμηνευτές.

Στο Collège de France, όπου του προσφέρθηκε η έδρα της Καλλιτεχνικής Δημιουργίας, για το ακαδημαϊκό έτος 2012/2013, έφτασε για να ερευνήσει τη μουσική από πολλές γωνίες και με ένα κεντρικό ερώτημα: Πώς να μιλήσουμε για τη μουσική, πώς να δημιουργήσουμε έναν διάλογο για τη μουσική, χωρίς να την αδικήσουμε;

Κουρουπός Γιώργος Συνθέτης

Ο Γιώργος Κουρουπός γεννήθηκε στην Αθήνα το 1942. Σπούδασε μουσική στο Ωδείο Αθηνών (1953-1965, δίπλωμα πιάνου) και μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Στο διάστημα 1959-1968 συμμετείχε ως πιανίστας σε όλες τις ηχογραφήσεις και τις συναυλίες του Μάνου Χατζιδάκι. Την ίδια περίοδο έγραψε τις πρώτες του μουσικές για το θέατρο. Μετά την αποφοίτηση του από την μαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών έγραψε  το έργο Αντιφωνίες σε κείμενα από τους ψαλμούς VI, XXII, XLVI του Δαβίδ. Εργάστηκε για έξι περίπου μήνες ως βοηθός του Γιάννη Χρήστου, ενώ την ίδια περίοδο έγραψε τη μουσική για τον Ρήσο του Ευριπίδη που ανέβηκε από το Εθνικό θέατρο στην Επίδαυρο, το καλοκαίρι του 1968. Αμέσως μετά έφυγε για το Παρίσι με υποτροφία της Γαλλικής κυβέρνησης.
 
Στη διάρκεια της τετράχρονης μελέτης του με τον Ολιβιέ Μεσσιάν στο Κονσερβατουάρ (1968-1972) αφομοίωσε τα τελευταία ρεύματα της σύγχρονης τεχνικής και έγραψε έργα με ιδιαίτερη έμφαση σε δύο θεματικούς άξονες: στο τραγούδι και στο αρχαίο ελληνικό δράμα. Σημαντικότερα έργα της περιόδου αυτής: Ελληνικό τραγούδι (Παρίσι, 1970) Αffrontement (Royan, 1972) και το μουσικό πολυθέαμα Ερμής και Προμηθεύς (Créteil 1972-1973).

Μετά την αποφοίτησή του εργάστηκε ως βοηθός καθηγητή στο Κονσερβατουάρ, ενώ από το 1972 μέχρι το 1976 ήταν υπεύθυνος μουσικών εκδηλώσεων του Πολιτιστικού κέντρου τού Παρισινού προαστίου Κρετέιγ. Δύο μουσικά θεάματα που παρουσιάστηκαν στο φεστιβάλ της Αβινιόν είναι τα βασικότερα έργα αυτής της περιόδου: Dieu le veut σε συνεργασία με τον J.M.Ribes και τον Γιάννη Κόκκο και Grisélidis σε συνεργασία με τον Antoine Vitez.
 
Το 1977 επέστρεψε στην Ελλάδα, όταν η σταδιοδρομία του στη Γαλλία βρισκόταν  στο υψηλότερο σημείο της. Σημαντικότερα έργα του μετά το 1977: Η συνέλευση των ζώων (1981, κείμενο Π. Κοροβέση), Εισαγωγή στο Κιβώτιο του Άρη Αλεξάνδρου (1987), Σονάτα για βιολοντσέλο και πιάνο (1990), Ο Μικρός Ναυτίλος (1990, ποίηση Ο. Ελύτη), Πυλάδης (1991, όπερα σε συνεργασία με τους Γ. Χειμωνά και Δ. Φωτόπουλο), Οδύσσεια (συμφωνικό μπαλέτο σε χορογραφία J. Neumeier· βραβείο Benois de la Dance 1996 για τη μουσική), Στου πόθου το καμίνιν (1993, κυπριακή ποίηση 16ου αι.), Οι δραπέτες της σκακιέρας (1998, όπερα, λιμπρέτο Ε. Τριβιζά), Κοντσερτίνο για πιάνο και ορχήστρα (2000), Ιοκάστη (2002, λυρική τραγωδία, ποίηση Ι. Ηλιοπούλου), Το Μονόγραμμα (2004, σκηνική καντάτα, ποίηση Ο. Ελύτη), Το κίτρινο ποτάμι (2007, κινεζική ποίηση), Η σκηνή των θαυμάτων (2007, όπερα δωματίου, κείμενο Μ. Θερβάντες), Lamento – concerto grosso (2013, για ορχήστρα με όργανα εποχής), Φωνή Δρυός (2016, τελετουργικό δράμα), Επτά αθάνατες αρετές (2018, αφιέρωμα στον Δ. Μητρόπουλο, έργο για συμφωνική ορχήστρα) κ.ά.

Έχει βραβευτεί με το βραβείο Νίκος Καζαντζάκης (1984) και το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (2015) για τη μουσική του προσφορά. Το 2017 τιμήθηκε με τον τίτλο Chevalier de la Légion d’Honneur της Γαλλικής Δημοκρατίας. Έχει χρηματίσει υπεύθυνος μουσικών εκδηλώσεων του Πολιτιστικού Κέντρου Créteil, αναπληρωτής διευθυντής του Τρίτου προγράμματος της ΕΡΤ, επί διευθύνσεως Μ. Χατζιδάκι και διευθυντής του μουσικού τομέα της Δημοτικής πολιτιστικής επιχείρησης Καλαμάτας. Διετέλεσε πρόεδρος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, καλλιτεχνικός διευθυντής της Ορχήστρας των Χρωμάτων και του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Είναι ομότιμος καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου. Πρόσφατα κυκλοφόρησαν σε CD δύο έργα του σε ποίηση Ο. Ελύτη: Το Μονόγραμμα και Ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας!

Σχετικές ομιλίες