Bodossaki Lectures on Demand

A Brief Introduction to Cancer Biology: Mouse Models of Cancer - Σεμινάρια Βιολογίας και Ιατρικής 2014

Ευστρατιάδης Αργύρης

10 Σεπτεμβρίου 2014

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 143:06 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 1110
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

Το Ίδρυμα Μποδοσάκη, εμπλουτίζοντας το κοινωφελές έργο του στους τομείς της Επιστήμης και της Εκπαίδευσης, διοργάνωσε το Σεπτέμβριο του 2014,  για πέμπτη χρονιά, ένα κύκλο Σεμιναρίων σε θέματα Βιολογίας και Ιατρικής, στα οποία συμμετείχαν αριστούχοι νέοι Έλληνες φοιτητές.
 
Στόχος αυτής της πρωτοβουλίας είναι η δημιουργία γόνιμης επικοινωνίας ανάμεσα στους ομιλητές και στο ακροατήριο με διαλόγους εστιασμένους σε επιλεγμένα θέματα αιχμής, όπως ο κυτταρικός επαναπρογραμματισμός, τα βλαστοκύτταρα, η αναπτυξιακή βιολογία και η γονιδιακή έκφραση του νευρικού συστήματος, η ρύθμιση της μεταγραφής του DΝΑ, οι μηχανισμοί πρωτεϊνικής έκκρισης και μετανάστευσης, η πληθυσμική βιολογία και γονιδιωματική, η μοριακή βιολογία του καρκίνου, και οι πρόοδοι της κλινικής ογκολογίας.

Κατά τη διάρκεια του Σεμιναρίου, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις συζητήσεις με τους φοιτητές, τόσο κατά την διάρκεια όσο και μετά το πέρας κάθε ομιλίας.
 
Στο Πρόγραμμα του Σεμιναρίου αυτού ανήκει και η διάλεξη του ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Columbia και Επιστημονικού Διευθυντή του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών κ. Αργύρη Ευστρατιάδη το περιεχόμενο της οποίας συνοψίζεται ως εξής:

Ο καρκίνος εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικότατο πρόβλημα της δημόσιας υγείας. Συγκεκριμένα, είναι η δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα (αντίστοιχα, 25% και 49% όλων των θανάτων στη χώρα μας). Υπολογίζεται ότι , σε παγκόσμια κλίμακα, οι ετήσιες διαγνώσεις νέων περιπτώσεων καρκίνου είναι περίπου 12,7 εκατομμύρια, ενώ  ο ετήσιος αριθμός θανάτων από καρκίνο είναι περίπου 7,6 εκατομμύρια (20.000 θάνατοι κάθε μέρα). Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, οι αντίστοιχοι αριθμοί για την Ελλάδα είναι 37.000 νέα περιστατικά και 27.000 θάνατοι το χρόνο.  Η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου αυξάνεται τα τελευταία χρόνια και προβλέπεται ότι μέχρι το έτος 2030 θα διπλασιαστεί.

Παρά το γεγονός ότι ο καρκίνος είναι γνωστός από την αρχαιότητα, η δραστική του αντιμετώπιση παραμένει δύσκολη μέχρι τις μέρες μας. Ο λόγος είναι απλός: Ο γενικός όρος «καρκίνος» αναφέρεται σε μια πολύ ετερογενή ομάδα νοσημάτων (στην ουσία, δεν υπάρχει «καρκίνος», αλλά «καρκίνοι»). Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει περίπτωση να βρεθεί μία και μόνη «μαγική σφαίρα» που θα μπορεί να «σκοτώσει» όλες τις μορφές καρκίνου.  Προοδευτικά όμως, με τον προσυμπτωματικό έλεγχο και την εφαρμογή μέτρων πρόληψης για να αντιμετωπιστούν ορισμένες βασικές αιτίες καρκινογένεσης,  αναμένεται ότι η εμφάνιση πολλών καρκίνων θα περιοριστεί σε πολύ σημαντικό βαθμό. Επιπλέον, με βάση την καλύτερη κατανόηση της καρκινικής βιολογίας, θα αναπτυχθούν ξεχωριστά θεραπευτικά σχήματα με συνδυασμούς φαρμακευτικής αγωγής που θα έχουν την δυνατότητα να επιτύχουν «στοχευμένη» αντιμετώπιση κάθε ποικιλίας τής νόσου. Μάλιστα, έχει καταστεί σαφές ότι ο καρκίνος θα πρέπει να προσεγγιστεί μέσα στο πλαίσιο μεταφραστικής έρευνας, η οποία γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ των εργαστηριακών ευρημάτων και τής κλινικής πρακτικής. Κύριος στόχος της μεταφραστικής έρευνας για τον καρκίνο είναι η ανάπτυξη στοχευμένων θεραπειών. Σε αντίθεση με τα κλασσικά χημειοθεραπευτικά σχήματα, οι στοχευμένες θεραπείες συνίστανται στη χορήγηση θεραπευτικών μορίων που επιλεκτικά επιδρούν σε μόρια-στόχους που θεωρούνται καθοριστικά για την ανάπτυξη τού καρκίνου.
 
Σε έναν υγιή ενήλικα οργανισμό, υπάρχει ισορροπία μεταξύ τού πολλαπλασιασμού τών κυττάρων και τού προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου (τής απόπτωσης). Η ανάπτυξη τού καρκίνου προϋποθέτει την απορύθμιση τής κυτταρικής αύξησης και την αντίσταση στην απόπτωση (απώλεια της ικανότητας του οργανισμού να απαλλάσσεται από ανώμαλα κύτταρα).

Σύμφωνα με το κλασσικό μοντέλο για την καρκινογένεση, ένας κακοήθης όγκος είναι το αποτέλεσμα μια διαδικασίας με πολλά στάδια, κατά τη διάρκεια των οποίων γίνεται μια σειρά από σωματικές μεταλλάξεις που επιφέρουν στους απογόνους ενός και μόνο κυττάρου ένα επίπεδο απορρύθμισης ικανό για την εμφάνιση κακοήθειας μέσω της δημιουργίας ετερογενών κυτταρικών κλώνων.
 
Σύμφωνα με ένα περισσότερο γενικευμένο μοντέλο, ο καρκίνος είναι το αποτέλεσμα  απορρύθμισης των κυτταρικών σηματοδοτικών δικτύων.  Έτσι, τουλάχιστον ορισμένα στάδια της καρκινογένεσης δεν αντιστοιχούν σε γεγονότα μεταλλαξονένεσης, αλλά σε επιγενετικές αλλαγές. Στο πλαίσιο αυτού του μοντέλου, στόχος της βασικής έρευνας είναι η κατανόηση των μηχανισμών δράσης των σημάτων που προωθούν την ογκογένεση, πράγμα το οποίο θα οδηγήσει στον εντοπισμό μορίων-στόχων για νέα θεραπευτικά σχήματα.
 
Κεντρικό ρόλο στη βασική έρευνα για τον καρκίνο παίζουν τα πειραματόζωα και ειδικότερα τα γενετικά-τροποποιημένα μοντέλα ποντικών που έχουν δύο μεγάλα πλεονεκτήματα: (α) παρέχουν τη δυνατότητα να διερευνηθούν  λεπτομέρειες της καρκινικής βιολογίας για την ταυτοποίηση στόχων και (β) μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε προκλινικές μελέτες αξιολόγησης υποψηφίων φαρμάκων.

Ευστρατιάδης Αργύρης Επιστημονικός Διευθυντής του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, Ομότιμος Καθηγητής της Γενετικής και Αναπτυξιακής Βιολογίας του Πανεπιστημίου Columbia Νέα Υόρκη, Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών

Ο Δρ. Αργύρης Ευστρατιάδης, έλαβε πτυχίο Ιατρικής από την Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών το 1966 και το 1971 ολοκλήρωσε διδακτορική διατριβή στο ίδιο Πανεπιστήμιο. Το 1976 έλαβε διδακτορικό δίπλωμα στη Βιολογία από το Πανεπιστήμιο Harvard. Διετέλεσε Επίκουρος Καθηγητής (1978-1980) και μετά Αναπληρωτής Καθηγητής (1980-1982) του Τμήματος Βιολογικής Χημείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Harvard, και το 1982 εξελέγη Καθηγητής του Πανεπιστημίου Columbia, όπου συνέχισε το ερευνητικό του έργο ως το τέλος του 2008.


Το επιστημονικό/ερευνητικό έργο του Αργύρη Ευστρατιάδη (περισσότερες από 100 δημοσιεύσεις σε περιοδικά με υψηλούς δείκτες απήχησης που έχουν συγκεντρώσει 23.000 βιβλιογραφικές αναφορές) έχει αναγνωριστεί διεθνώς ως πρωτοποριακό σχετικά με την ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας του ανασυνδυασμένου DNA (recombinant DNA) και την κατανόηση της δομής, έκφρασης και μοριακής εξέλιξης των γονιδίων των ευκαρυωτικών οργανισμών. Εκείνος και οι συνεργάτες του ανέπτυξαν πρώτοι την τεχνολογία κλωνοποίησης cDNA. Αυτό το πρωτοποριακό έργο δημιούργησε τις απαραίτητες συνθήκες για την ταυτοποίηση και χαρτογράφηση ευκαρυωτικών γονιδίων και την ικανότητα σύνθεσης ανθρώπινων πρωτεϊνών με θεραπευτική σημασία σε βακτηρίδια (ο Δρ. Ευστρατιάδης ήταν μέλος της ομάδας που δημιούργησε για πρώτη φορά ένα βακτηρίδιο που είχε τη δυνατότητα να παράγει ινσουλίνη). Από τότε, έχει συμβάλει ουσιαστικά στη μελέτη των γονιδίων που κωδικοποιούν την αιμοσφαιρίνη, την ινσουλίνη και τους ινσουλινοειδείς αυξητικούς παράγοντες, που όπως απέδειξε αποτελούν τον κύριο καθοριστικό παράγοντα της ανάπτυξης του οργανισμού. Πιο πρόσφατα, το εργαστήριό του, χρησιμοποιώντας προηγμένες γενετικές μεθόδους γονιδιακής στόχευσης σε ποντίκια, εστίασε τις ερευνητικές του δραστηριότητες στη δημιουργία ζωικών μοντέλων ανθρώπινων ασθενειών, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση σε διάφορες μορφές καρκίνου.


Ο Δρ. Ευστρατιάδης έχει εκδόσει αρκετά διδακτικά βιβλία και μεταφράσεις ποιημάτων του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα [Επιλογή ποιημάτων, 1965, Μοιρολόι για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας, 1969 και Τσιγγάνικα Τραγούδια (Ρομανθέρο Χιτάνο), 1998].

Σχετικές ομιλίες