Bodossaki Lectures on Demand

Το Βυζάντιο στην Ιστορική Συνέχεια

Γλύκατζη-Αρβελέρ Ελένη

8 Ιουλίου 2011

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 46:51 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 4883
Ομιλητές
Γλύκατζη-Αρβελέρ Ελένη

Γλώσσα
Ελληνική

Ημερομηνία
08/07/2011

Διάρκεια
46:51

Εκδήλωση
Διεθνές Συμπόσιο: "Το Βυζάντιο στην Ιστορική Συνέχεια"

Χώρος
Συνεδριακό Κέντρο Δελφών

Διοργάνωση
Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών

Κατηγορία
Ιστορία

Ετικέτες
Βυζάντιο, Κωνσταντινούπολη

Από το κείμενο του προλόγου της κ. Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ στο πρόγραμμα του Συμποσίου "Το Βυζάντιο στην Ιστορική Συνέχεια"

"Αρχίζω από αυτό που όλοι θεωρούμε ως το αυτονόητο: Το Βυζάντιο σημαίνει για μας Κωνσταντινούπολη. Γιατί; Επειδή η Κωνσταντινούπολη είναι η πρώτη στον κόσμο νομίζω πρωτεύουσα, όπως το εννοούμε σήμερα (κέντρο πολιτικό, θρησκευτικό, διοικητικό, καλλιτεχνικό, οικονομικό, κοινωνικό, πνευματικό).

-Ερώτηση: Τί είναι αυτό που κάνει τον όποιο Νεοέλληνα να έχει ιδιάζουσα σχέση με την Πόλη και ειλικρινή συγκίνηση στο αντίκρισμα της Αγιασοφιάς; Μικρή μόνο απόδειξη τα γραφτά των Νεοελλήνων συγγραφέων. Δεν μιλώ για τα εγκώμια της Πόλης, ούτε για τους πολυπληθείς θρήνους για την άλωσή της. Ενδεικτικά μόνο θυμίζω αυτό που γράφουν, όχι εκκλησιαστικοί ή θρησκόληπτοι συγγραφείς, αλλά κάποιοι από τους πολλούς που εκφράζουν το κοινό αίσθημα της Ρωμιοσύνης. (Άλλωστε, παρενθετικά μόνο θα θυμίσω ότι η Ρωμιοσύνη είναι ακριβώς η χειροπιαστή παρουσία σήμερα του Βυζαντινού κόσμου και κοινωνίας, η συνέχεια δηλαδή του ένδοξου μας βυζαντινισμού, όπως θα έλεγε ο Καβάφης. Αυτού που δεν αρκείται στα ελλαδικά σύνορα, αλλά θεμελιώνει τον μείζονα ελληνισμό.)

Στέκομαι μια στιγμή ν’ αναλογισθώ τι κάνει τον Ελύτη να γράψει (αντιγράφω): «Κάθε φορά που μπαίνω σε μιαν από τις μισογκρεμισμένες και μισοζωγραφισμένες εκείνες μικρές εκκλησιές […] μου φαίνεται ότι έρχομαι σε άμεση, σε δερματική επαφή με το σόϊ μου, λες κι’ έχω αποδείξεις ότι αυτό κρατάει ολόισα από το Βυζάντιο», τον Παλαμά να πει: «Και των Ελλάδων μια η Ρωμιοσύνη», τον Ίωνα Δραγούμη να πιστεύει ότι «η Αγιασοφιά έχει μπει στο αίμα μας αιώνες τώρα», τον Καραγάτση να παρακαλεί να σμίξει η ελληνική ψυχή του σφιχτά με αυτή την ύλη (μιλά κι’ αυτός για την Αγιασοφιά) «την διαποτισμένη με δεκαπέντε αιώνων τραγικό μεγαλείο», τον Ανδρέα Καρκαβίτσα να λέει Έλληνες τους αυτοκράτορες που πήγαιναν να λειτουργηθούν στην Αγιασοφία, («ο Έλλεν Κωνσταντίνος», όπως λέει και ο ποντιακός θρήνος για την άλωση της Πόλης). Τι κάνει άραγε τον Μαρκορά να ονομάζει την Κωνσταντινούπολη γη του πόθου μας, τι οδηγεί τον Ρίτσο να τραγουδά την Ρωμιοσύνη και τι δικαιώνει τον Σεφέρη που λέει πανελλήνιο συναίσθημα τον καημό ακριβώς της Ρωμιοσύνης αυτής, που κατά τον Κύπριο ποιητή είναι αθάνατη, κάπως σαν τη Ρωμανία του ποντιακού τραγουδιού (το θυμίζω: «Ρωμανία κι’ αν πέρασε ανθεί και φέρει κι’ άλλο»). Πώς άραγε έφτασε να τραγουδήσει η αντίσταση «Ακρίτας είτε αρματωλός πάντα είναι ο ίδιος ο λαός»; Αυτό που διαλάλησε στην Ακρόπολη ως και ο Malraux όταν έλεγε (αντιγράφω): «το όχι του Προμηθέα και της Αντιγόνης είναι το ίδιο με το όχι που τραγουδήθηκε μεσ’ στην Αγιασοφιά και ειπώθηκε στις 28 του Οκτωβρίου του ΄40», κι’ αυτά για να μην μιλήσω για τον Μαρμαρωμένο Βασιλιά του λαού και του πολέμου.

Είναι άραγε όλα αυτά (θα μπορούσα να προσθέσω αναρίθμητα παρόμοια ακόμη), είναι λοιπόν αυτά η κρυπτομνησία μιας ιστορίας που χάραξε υπόγεια όλο το βίο του γένους (χρησιμοποιώ επί τούτου τον όρο «γένος») και που είναι πάντα ζωντανή σαν άσβηστη εμπειρία, ή μήπως είναι το αποκύημα μιας κατασκευασμένης ταυτότητας που θρέφουν πολιτεία, εκκλησία, σχολείο και που έγινε πια για όλους μια αδιαπραγμάτευτη αλήθεια;

Ώρα να θυμίσω αυτό που πιστεύει ο Βολταίρος (μεταφράζω): « Στη ζωή είναι αδιάφορο αν κάτι είναι αληθινό ή αν περνά για αληθινό». Αυτό, όχι μόνο στη ζωή αλλά και στην ιστορία. Το πότε και το γιατί αυτή η δήθεν αλήθεια (αν είναι πράγματι δήθεν) έγινε αληθινή αλήθεια και ιστορικό γεγονός που με τη σειρά του καθορίζει νοοτροπίες και ιδεολογίες, είναι πρόβλημα της νεοελληνικής ιστορίας (για τη μελέτη του παραπέμπω σε ένα λίγο προσεγμένο, παρά τον πλούτο των πληροφοριών που δίνει, άρθρο του Δημαρά με τον τίτλο «Ambivalence de l’ Hellénisme» Αμφιταλαντεύσεις του Ελληνισμού). Και ευελπιστώ το συμπόσιό μας με τη συμβολή των αξιόλογων βυζαντινολόγων ξένων και Ελλήνων που συμμετέχουν να δώσει κάποια απάντηση".

Η πρύτανης κ. Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ είναι μία από τις πλέον εξέχουσες πνευματικές προσωπικότητες της χώρας μας. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, εργάστηκε στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και - από το 1953 - συνέχισε τις σπουδές της στο Παρίσι, όπου ειδικεύτηκε στη μελέτη του κόσμου της χριστιανικής Ανατολής και, ειδικότερα, του κράτους και της κοινωνίας του Βυζαντίου. Το 1955 διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS) - τη διεύθυνση του οποίου ανάλαβε το 1964 -και το 1967 αναγορεύτηκε σε καθηγήτρια της Σορβόνης, έχοντας στο μεταξύ τιμηθεί με τον τίτλο του Docteur des Lettres. Αφού διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Paris 1, εξελέγη Αντιπρύτανις του Πανεπιστημίου της Σορβόνης (1970-1973) και το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας. Εννέα χρόνια αργότερα, το 1976, εξελέγη Πρύτανης του Πανεπιστήμιου της Σορβόνης. Ήταν η πρώτη γυναίκα που κατέλαβε αυτή τη θέση στα 700 χρόνια λειτουργίας του ιστορικού αυτού Πανεπιστημίου .

Είναι αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου, της Επιτροπής Ηθικής του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Έρευνα (Γαλλία), του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών (Ελλάδα) και Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών. Επίσης, διετέλεσε Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Παρισίων, Πρύτανις των Πανεπιστημίων των Παρισίων, και Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou-Beaubourg.

Τα έργα της αφορούν κυρίως την ιδιότητά της ως βυζαντινολόγου. Μεταξύ των σημαντικότερων, αξίζει να αναφερθούν οι «Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα» (1960), «Το Βυζάντιο και η θάλασσα» (1966), «Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου» (1971), «Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη» (1976), και «Η Πολιτική Ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας» (1976), «Βυζαντινή Γεωγραφία», «Ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου». Γνωστή είναι επίσης και για το μεγάλο αίσθημα φιλελευθερισμού και ελεύθερης έκφρασης των ιδεών που την διέπουν. Όπως είχε η ίδια αναφέρει σε συνέντευξή της: "Ποτέ δεν επέτρεψα, ως πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, να μπει στο ίδρυμα αστυνομικός χωρίς να είμαι και εγώ η ίδια μπροστά".

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ θεωρείται σήμερα από τις πλέον εξέχουσες πανεπιστημιακές προσωπικότητες, ιδιαίτερα στη Βυζαντινολογία, με πολύ μεγάλο αριθμό σχετικών διαλέξεων και ομιλιών εντός και εκτός Ελλάδας. Είναι πρύτανης των Πανεπιστημίων της Σορβόνης από το 1976, καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού, διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας Βυζαντινής Ιστορίας και Πολιτισμού και πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών. Στην πολύχρονη ακαδημαϊκή σταδιοδρομία έχει αναλάβει τα ανώτερα αξιώματα και έχει τιμηθεί με πλήθος διεθνών διακρίσεων. Στα βιβλία της περιλαμβάνονται, επίσης, "Η Σμύρνη ανάμεσα σε δύο τουρκικές κατοχές" (1975), "Η διασπορά στο Βυζάντιο" (1995), "The Making of Europe" (2000), "Γιατί το Βυζάντιο" (2010) κ.ά.

Γλύκατζη-Αρβελέρ Ελένη Βυζαντινολόγος - Ακαδημαϊκός

Η Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ είναι μία από τις πλέον εξέχουσες πνευματικές προσωπικότητες της χώρας μας. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, εργάστηκε στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και -από το 1953- συνέχισε τις σπουδές της στο Παρίσι, όπου ειδικεύτηκε στη μελέτη του κόσμου της χριστιανικής Ανατολής και, ειδικότερα, του κράτους και της κοινωνίας του Βυζαντίου. Το 1955 διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS) -τη διεύθυνση του οποίου ανάλαβε το 1964 -και το 1967 αναγορεύτηκε σε καθηγήτρια της Σορβόνης, έχοντας στο μεταξύ τιμηθεί με τον τίτλο του Docteur des Lettres. Αφού διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Paris 1, εξελέγη Αντιπρύτανις του Πανεπιστημίου της Σορβόνης (1970-1973) και το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας. Εννέα χρόνια αργότερα, το 1976, εξελέγη Πρύτανης του Πανεπιστήμιου της Σορβόνης. Ήταν η πρώτη γυναίκα που κατέλαβε αυτή τη θέση στα 700 χρόνια λειτουργίας του ιστορικού αυτού Πανεπιστημίου.

Είναι αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και Πρόεδρος της Επιτροπής Ηθικής του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Έρευνα (Γαλλία), Επίτιμη Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών. Είναι διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας Βυζαντινής Ιστορίας και Πολιτισμού. Επίσης, διετέλεσε Πρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου και Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou-Beaubourg.

Τα έργα της αφορούν κυρίως την ιδιότητά της ως βυζαντινολόγου. Μεταξύ των σημαντικότερων, αξίζει να αναφερθούν οι «Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα» (1960), «Το Βυζάντιο και η θάλασσα» (1966), «Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου» (1971), «Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη» (1976), και «Η Πολιτική Ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας» (1976), «Βυζαντινή Γεωγραφία», «Ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου». Γνωστή είναι επίσης και για το μεγάλο αίσθημα φιλελευθερισμού και ελεύθερης έκφρασης των ιδεών που την διέπουν. Όπως είχε η ίδια αναφέρει σε συνέντευξή της: "Ποτέ δεν επέτρεψα, ως πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, να μπει στο ίδρυμα αστυνομικός χωρίς να είμαι και εγώ η ίδια μπροστά".

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ θεωρείται σήμερα από τις πλέον εξέχουσες πανεπιστημιακές προσωπικότητες, ιδιαίτερα στη Βυζαντινολογία, με πολύ μεγάλο αριθμό σχετικών διαλέξεων και ομιλιών εντός και εκτός Ελλάδας. Στην πολύχρονη ακαδημαϊκή σταδιοδρομία έχει αναλάβει τα ανώτερα αξιώματα και έχει τιμηθεί με πλήθος διεθνών διακρίσεων. Στα βιβλία της περιλαμβάνονται, επίσης, "Η Σμύρνη ανάμεσα σε δύο τουρκικές κατοχές" (1975), "Η διασπορά στο Βυζάντιο" (1995), "The Making of Europe" (2000), "Γιατί το Βυζάντιο" (2010) κ.ά.

Ιστοσελίδα Ομίλου Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Σχετικές ομιλίες