Bodossaki Lectures on Demand
ΙΔΡΥΜΑ ΜΠΟΔΟΣΑΚΗ

Τα πορτραίτα του Φαγιούμ

Δοξιάδη Ευφροσύνη

17 Φεβρουαρίου 2020

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 02:13:27 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 3352
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

Η ζωγράφος και συγγραφέας Ευφροσύνη Δοξιάδη έχει αφιερώσει ένα μεγάλο κομμάτι της δημιουργικής της διαδρομής στην έρευνα και τη μελέτη γύρω από τα πορτραίτα του Φαγιούμ, αυτών των απαράμιλλης τέχνης και εκφραστικότητας νεκρικών προσωπογραφιών που ζωγραφίστηκαν κατά τους τρεις πρώτους μ.Χ. αιώνες από απόγονους των καλλιτεχνών της Αλεξανδρινής Σχολής και έχοντας τις καταβολές τους στην αρχαία ελληνική ζωγραφική τη συνδέουν με την πρώιμη χριστιανική τέχνη. Καρπός αυτής της συστηματικής ενασχόλησης τής Ευφροσύνης Δοξιάδη μ’ αυτά τα μοναδικά δείγματα αρχαίας ζωγραφικής, υπήρξε το εμβληματικό βιβλίο της «Τα πορτραίτα του Φαγιούμ» που αποτελεί προϊόν βαθειάς γνώσης αλλά και σημείο αναφοράς διεθνώς, καθώς συνδυάζει μοναδικά την αισθητική με την επιστημονική προσέγγιση του θέματος. Η ομότιτλη διάλεξη της που διοργάνωσε η Πολιτιστική Εταιρεία «Πανόραμα» και βιντεοσκόπησε το BLOD, μας δίνει την ευκαιρία της γνωριμίας με τις μορφές των πορτραίτων του Φαγιούμ, μέσα από τη γνώση και τον άμεσο λόγο της ομιλήτριας αλλά και μέσα από τις καθηλωτικές εικόνες της συνοδευτικής παρουσίασης.

Από τον πρόλογο της Dr Dorothy J. Thompson (Life Fellow στο Girton College του Πανεπιστημίου του Cambridge) στο βιβλίο «Τα πορτραίτα του Φαγιούμ» της Ευφροσύνης Δοξιάδη

«Ένα από τα επαναλαμβανόμενα όνειρα όσων γοητεύονται με το παρελθόν είναι να μπορούσαν να «ξεκλειδώσουν» τις πόρτες της ιστορίας και να δουν τα πρόσωπα ανθρώπων που έζησαν πριν δυο χιλιάδες χρόνια• να τους κοιτάξουν στα μάτια, να συλλάβουν την έκφρασή τους, την προσωπικότητά τους, την παρουσία τους.

Αυτή ακριβώς την ασυνήθιστη εμπειρία προσφέρουν τα πορτρέτα του Φαγιούμ. Η ονομασία τους οφείλεται στο ότι τα περισσότερα απ’ αυτά βρέθηκαν στην ομώνυμη περιοχή της Αιγύπτου, που γνώρισε μεγάλη άνθηση την περίοδο της Ρωμαϊκής κατάκτησης. Τους τρεις πρώτους αιώνες μ.Χ., κατοικούσαν εδώ έλληνες, αιγύπτιοι, ρωμαίοι, σύριοι, λίβυοι, νουβιανοί και εβραίοι• ακολουθώντας την παλαιά αιγυπτιακή παράδοση, οι κάτοικοι του Φαγιούμ, όπως και οι κάτοικοι άλλων περιοχών στην κοιλάδα του Νείλου, ταρίχευαν το σώμα των νεκρών, και συχνά πρόσθεταν ζωγραφισμένα πορτρέτα στις μούμιες. Οι προσωπογραφίες αυτές είχαν σκοπό να διατηρήσουν ζωντανή τη μνήμη του νεκρού, κάτι που πετυχαίνουν σε απρόσμενο βαθμό, άλλοτε χάρη στον άψογο ρεαλισμό τους, και άλλοτε χάρη στη ζωντάνια της σχηματικότητάς τους.

Τα πορτρέτα Φαγιούμ είναι το μεγαλύτερο corpus έργων αρχαίας ζωγραφικής που σώζεται. Τα πάνω από 1000 δείγματα του είδους που έχουν βρεθεί απεικονίζουν άντρες, γυναίκες και παιδιά, νέους και γέρους, με όμορφα ή αδιάφορα χαρακτηριστικά. Λίγα μόνο απ’ αυτά τα πορτρέτα μας είναι γνωστά και οικεία• στο σύνολό τους, οι ιστορικοί της τέχνης τα περιφρονούν και το ευρύτερο κοινό τα αγνοεί. […]

Η Ευφροσύνη Δοξιάδη προσεγγίζει το θέμα από τη σκοπιά του ζωγράφου• περιγράφει τεχνικές με τις οποίες έχει και η ίδια πειραματιστεί, μοιράζεται με τον αναγνώστη τη ζωγραφική της ευαισθησία, την οξυδέρκεια που χαρακτηρίζει την προσέγγισή της. Παράλληλα, καταθέτει την προσωπική της αίσθηση και μαρτυρία για την σχέση των πορτρέτων του Φαγιούμ με με τη βυζαντινή ζωγραφική, αλλά και για τη συμβολή τους στη μακρά εκείνη καλλιτεχνική παράδοση, που οι ρίζες της βρίσκονται στην Αρχαία Ελλάδα και, μέσω της Αναγέννησης, φτάνουν ως σήμερα.

Δοξιάδη Ευφροσύνη Ζωγράφος, Συγγραφέας

1946: Γεννήθηκε στην Αθήνα, 19 Απριλίου.

1961-64: Μαθήματα σχεδίου με τον Κοσμά Ξενάκη και τον Παναγιώτη Τέτση.

1963: Σχολή ζωγραφικής School of Seeing του Oskar Kokoschka στο Salzburg της Αυστρίας.

1964-66: Slade School of Fine Art, University College, London University.

1966-67: Σπουδές ζωγραφικής και χαρακτικής στην Cranbrook Academy of Art, Detroit, Michigan, Η.Π.Α.

1967-68: Σκηνογραφία θεάτρου στο Παρίσι με τον Γιάννη Τσαρούχη και τη Lila de Nobili.

1969-86: Μεγαλώνει τα δύο παιδιά της και ζωγραφίζει στο Λονδίνο.

1987-89: Ολοκληρώνει τις σπουδές ζωγραφικής στην Wimbledon School of Art
του Λονδίνου. Πτυχίο με άριστα. Ξεκινά μια μακρόχρονη έρευνα για την προέλευση και την τεχνοτροπία του πίνακα του Ρούμπενς "Σαμψών και Δαλιδά" που βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου.

1988-90: Ταξιδεύει για την υλοποίηση ενός δεύτερου σχεδίου, δηλ. την έρευνα και τη συγγραφή του βιβλίου "The Mysterious Fayum Portraits; Faces from Ancient Egypt".

1991: Πρώτη ατομική της έκθεση στην Γκαλερί "Ωρα", στην Αθήνα.

1992-94: Ολοκληρώνει τη συγγραφή του βιβλίου για τις προσωπογραφίες του Φαγιούμ.

1995: Το βιβλίο "The Mysterious Fayum Portraits; Faces from Ancient Egypt" κυκλοφορεί από τους εκδότες Thames and Hudson στην Αγγλία, Abrams στις Η.Π.Α., Gallimard στη Γαλλία, εκδόσεις Αδάμ για την Ελλάδα ("Πορτραίτα του Φαγιούμ") και την Ιταλία. Θερμή υποδοχή από την κριτική, Βραβείο Bordin, Prix d' ouvrage από την Academie des Beaux-Arts, Institut de France.

1996: Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών.

1997-98: Μαζί με το Νίκο Γιανναδάκη επιμελείται την έκθεση "Από τα Πορτραίτα του Φαγιούμ στις Απαρχές της Τέχνης των Βυζαντινών Εικόνων" (Ηράκλειο της Κρήτης, Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα και Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη). Επιμελείται και τον ομότιτλο κατάλογο της έκθεσης όπου φιλοξενούνται κείμενά της.

1999-05: Συνεχίζει την έρευνα για τον πίνακα "Σαμψών και Δαλιδά" και τα αποτελέσματα δημιουργούν σοβαρά ερωτηματικά για την γνησιότητα (βλ. και http://www.Afterrubens.org). Πιστεύει ότι αποστολή του ζωγράφου είναι να βλέπει και να μην αποσιωπά τη γνώμη του έστω κι αν αυτή συγκρούεται με τους ιστορικούς τέχνης και τους μη εικαστικούς ειδήμονες.

2000-08: Διδάσκει ζωγραφική και την τεχνική της εγκαυστικής στο Κέντρο Τεχνών Αιγαίου της Πάρου.

2006: Εικονογραφεί το βιβλίο του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη "Φυσικές ιστορίες". Ξεκινά να ζωγραφίζει μια σειρά από έργα με θέμα τον Θεό Ύπνο.

2007: Εργάζεται πάνω στο ίδιο θέμα στην Αθήνα και στο Παρίσι. Ο Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης δέχεται να γράψει ένα διήγημα για τις εννέα απεικονίσεις του θεού Ύπνου.

2008: Έκθεση στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών.

Σχετικές ομιλίες