Bodossaki Lectures on Demand

«Πιστεύετε στη χρησιμότητα της τεχνοκριτικής;» Κριτική προσέγγιση μιας έρευνας γνώμης του 1927 στην εφημερίδα Paris-Midi

Σφακιανάκη Πόπη

16 Ιανουαρίου 2016

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 19:26 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 944
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

H ανακοίνωση αυτή έγινε στο πλαίσιο του Ε΄ Συνεδρίου Ιστορίας της Τέχνης με γενικό τίτλο «Ζητήματα ιστορίας, μεθοδολογίας, ιστοριογραφίας», που διοργάνωσαν η Εταιρεία Ελλήνων Ιστορικών Τέχνης (Ε.Ε.Ι.Τ.) σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη από τις 15 έως τις 17 Ιανουαρίου 2016.
 
 
«Πιστεύετε στη χρησιμότητα της τεχνοκριτικής;» Κριτική προσέγγιση μιας έρευνας γνώμης του 1927 στην εφημερίδα Paris-Midi
 
Σημείωμα της ομιλήτριας
 
 Στη στήλη «Τέχνες» της παρισινής εφημερίδας Paris-Midi δημοσιεύτηκε το 1927, μεταξύ 19 Ιουλίου και 6 Σεπτεμβρίου, μια έρευνα γνώμης για την τεχνοκριτική με τρία ερωτήματα: α) Πιστεύετε στη χρησιμότητα της τεχνοκριτικής; β) Έχετε διαπιστώσει πως η τεχνοκριτική επηρεάζει την επιτυχία ή την αποτυχία μιας έκθεσης; γ) Εκτιμάτε πως η κριτική ή οι αντιδράσεις του κοινού μπροστά σε ένα έργο τέχνης έχουν μπορέσει να εμπλουτίσουν ή να επιδεινώσουν τις τάσεις κάποιων καλλιτεχνών; Στα ερωτήματα αυτά απάντησαν 87 διευθυντές και επιμελητές μουσείων, καλλιτέχνες, έμποροι, συγγραφείς,  αλλά  κυρίως  τεχνοκρίτες  (μεταξύ  αυτών  οι  Adolphe  Basler,  Jean  Cocteau,  Paul Guillaume, Frantz Jourdain, Moise Kisling, Camille Mauclair, Louis Vauxcelles, Georges Rouault, André Thérive, Christian Zervos). Την επιμέλεια της έρευνας και τον σχολιασμό της ανέλαβε ο υπεύθυνος της στήλης, δημοσιογράφος, συγγραφέας και τεχνοκρίτης Gabriel-Joseph Gros.
 
 
Προσεγγίζοντας κριτικά αυτή την έρευνα, θα αναλύσω τις απόψεις που διατυπώθηκαν είτε υπέρ της χρησιμότητας της τεχνοκριτικής (υπεράσπιση νέων τάσεων και σύγχρονων καλλιτεχνών, εκπαίδευση κοινού, καταγραφή της ιστορίας της τέχνης) είτε κατά (σχέση εξάρτησης με το εμπόριο, εξυπηρέτηση συμφερόντων, συγκαλυμμένος διαφημιστικός χαρακτήρας), λαμβάνοντας υπόψη το αισθητικό, ιδεολογικό και επαγγελματικό υπόβαθρο των ερωτώμενων. Στο πλαίσιο της ανάλυσής μου, θα δώσω έμφαση αφενός στην αμφισβήτηση της αξίας και της αξιοπιστίας της τεχνοκριτικής, όπως προκύπτει από την έρευνα, και αφετέρου στο γεγονός πως από τις απαντήσεις που δίνονται στα ερωτήματά της παρατηρείται συχνά μετατόπιση του κέντρου βάρους της από την τεχνοκριτική στην ταυτότητα και τον διαμεσολαβητικό ρόλο του ίδιου του τεχνοκρίτη. Θα εγγράψω επίσης τη συγκεκριμένη έρευνα γνώμης στην ευρύτερη συζήτηση περί τεχνοκριτικής στο Παρίσι τα χρόνια του μεσοπολέμου, καθώς η  άνθιση  τόσο  του  εμπορίου  τέχνης  όσο  και  του  τύπου,  εξειδικευμένου  και  μη,  ενισχύει  την καθιέρωση της τεχνοκριτικής ως ιδιαίτερου επαγγέλματος, το οποίο δεν εξασκείται πια αποκλειστικά από λογοτέχνες. Τέλος, θα επισημάνω πως, για να κατανοήσουμε τη λειτουργία και τη σκοπιμότητα μιας   τέτοιας   έρευνας   γνώμης,   πρέπει   να   την   προσεγγίσουμε   όχι   μόνο   ως   πηγή   άντλησης πληροφοριών, αλλά και ως όψη μιας αστικής, νεωτερικής δημοκρατίας, η οποία δίνει σημασία στη συλλογική διαμόρφωση γνώμης, όμως έχει όρια, στη συγκεκριμένη περίπτωση τους επαΐοντες. Από τη μια, η έρευνα φιλοξενεί πληθώρα απόψεων και στάσεων ειδικών περί την τέχνη· από την άλλη, ο επιμελητής αμβλύνει με τις καταληκτικές του παρατηρήσεις τις πιο οξείες στάσεις.

Σφακιανάκη Πόπη Υποψήφια διδάκτωρ Ιστορίας της Τέχνης, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Βιογραφικό

Η Πόπη Σφακιανάκη είναι ιστορικός της τέχνης. Μετά την ολοκλήρωση των προπτυχιακών σπουδών της στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης πραγματοποίησε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στο ίδιο τμήμα ως υπότροφος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών. Το θέμα της μεταπτυχιακής διπλωματικής της εργασίας ήταν «Το έργο των καλλιτεχνών της Αριστεράς στη Γερμανία την περίοδο του Μεσοπολέμου. Η περίπτωση των καλλιτεχνών της "Νέας Αντικειμενικότητας", 1918-1925». Από το 2010 εκπονεί τη διδακτορική της διατριβή στο Πανεπιστήμιο Κρήτης με θέμα «Ο Τεριάντ ως τεχνοκρίτης και εκδότης, 1926-1975» και στο πλαίσιο των διδακτορικών της σπουδών διένυσε το ακαδημαϊκό έτος 2011-2012 στο Πανεπιστήμιο Paris Ouest Nanterre La Défense μέσω του προγράμματος Erasmus. Επίσης, ως υπότροφος του Ιδρύματος Παναγιώτη και Έφης Μιχελή πραγματοποίησε έρευνα στο Παρίσι μεταξύ 2010 και 2014. Με επίκεντρο την περίπτωση του Τεριάντ, τα τρέχοντα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αγγίζουν ζητήματα της τεχνοκριτικής και του καλλιτεχνικού τύπου στη Γαλλία του 20ού αιώνα καθώς και της σχέσης των αισθητικών ιδεών με την αγορά τέχνης.

Έχει απασχοληθεί ως υπότροφος στο Κέντρο «Δομήνικος Θεοτοκόπουλος» του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών (2006-2008), έχει διδάξει ιστορία και φιλοσοφία της Τέχνης στα Δημόσια ΙΕΚ (2008-2010), έχει πραγματοποιήσει πρακτική άσκηση (stage) στο Institut National d’Histoire de l’Art στο Παρίσι συμμετέχοντας στο πρόγραμμα «Répertoire de cent revues francophones d’histoire et de critique d’art dans la première moitié du XXe siècle» (2012), έχει συνεπιμεληθεί δύο εκθέσεις ιστορικών τεκμηρίων στο Επιμελητήριο Κυκλάδων και στο Εργατικό Κέντρο Κυκλάδων (2014). Παράλληλα έχει συμμετάσχει με ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια και άρθρα της βρίσκονται υπό δημοσίευση.

Σχετικές ομιλίες