Bodossaki Lectures on Demand

Παρόν και μέλλον των αρχαιολογικών μουσείων

Σταμπολίδης Νίκος, Τούρτα Αναστασία, Δεληβορριάς Άγγελος, Καταπότη Δέσποινα, Μαρινοπούλου Σάντρα, Παπαδημητρίου Νίκος

18 Μαΐου 2015

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 95:19 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 2736
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

Τα μουσεία γνωρίζουν τεράστια άνθιση παγκοσμίως τα τελευταία 20 χρόνια. Η σταθερή άνοδος του αριθμού των επισκεπτών δίνει μια νέα δυναμική σε αυτούς τους χώρους πολιτισμού, εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τις προκλήσεις. Καθολικό είναι πλέον το αίτητα για ενεργότερη συμμετοχή του κοινού στη μουσειακή διαδικασία αλλά και για υιοθέτηση νέων μορφών παρουσίασης, που δεν αναπαράγουν μονοσήμαντα ιστορικά αφηγήματα αλλά δίνουν χώρο σε εναλλακτικές προσεγγίσεις και επιτρέπουν την ερμηνευτική πολυφωνία και την κριτική θεώρηση του παρελθόντος. Ταυτόχρονα, παρατηρείται μια τάση προς εμπορευματοποίηση της μουσειακής εμπειρίας. Στην Ελλάδα, με την πλειάδα αρχαιολογικών μουσείων, οι προκλήσεις αυτές έχουν αντιμετωπιστεί με ποικίλους τρόπους.

Στη συζήτηση αυτή κλήθηκαν να συμμετάσχουν επιστήμονες που με το έργο τους συνέβαλαν αποφασιστικά στην αναμόρφωση του χαρακτήρα και του ρόλου των ελληνικών μουσείων. Ζητήθηκε η εμπειρία τους ως προς το τι έχει συμβεί έως σήμερα και η άποψή τους ως προς το πώς πρέπει να κινηθούν τα μουσεία στο μέλλον ούτως ώστε να ανταποκριθούν με επιτυχία στην εκπαιδευτική και κοινωνική τους αποστολή. Μεταξύ άλλων τέθηκαν ερωτήματα όπως:

- Σε ποιους απευθύνονται τα μουσεία του 21ου αιώνα; Πόσο έχουν αλλάξει από παλαιότερα;

- Έχουν ενσωματώσει σύγχρονους θεωρητικούς προβληματισμούς ή παραμένουν πιστά στη λογική της γραμμικής αφήγησης;

- Πώς αντιμετωπίζουν το αίτημα για ‘ερμηνευτική πολυφωνία’;

- Πώς επηρεάζονται από αντιλήψεις περί ‘ψυχαγωγικής αποστολής' και ανάγκης προσαρμογής τους στις ‘απαιτήσεις του κοινού’ (συνήθως επί τη βάσει μιας επιχειρηματικής λογικής ‘target group’);

- Ενδιαφέρονται να καινοτομήσουν και, εάν ναι, με ποιον τρόπο;

- Πόσο επηρεάζουν τη σχέση τους με το κοινό οι νέες τεχνολογίες διαχείρισης πληροφορίας, επικοινωνίας κτλ;

Σταμπολίδης Νίκος Καθηγητής Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης - Διευθυντής, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Πτυχίο με άριστα (10) από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γερμανία, στο Πανεπιστήμιο της Βόννης. Διδακτορικό δίπλωμα στην Αρχαιολογία με άριστα από το Α.Π.Θ. Από το 1984 έως το 1991 εξελέγη διαδοχικά Λέκτορας, Επίκουρος, Αναπληρωτής Καθηγητής και από το 1994 και εξής Τακτικός Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, του οποίου διετέλεσε Πρόεδρος (1991-1993). Κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής (1994-1997). Συνδιευθυντής του Προγράμματος μεταπτυχιακών Σπουδών «Ο Αρχαίος Ελληνικός Κόσμος» και Διευθυντής από το 2005 κ.εξ. Είναι επίσης Διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης (Ίδρυμα Ν.Π. Γουλανδρή) στην Αθήνα. Είναι συγγραφέας επτά (7) βιβλίων, π.χ. Ο βωμός του Διονύσου στην Κω (1981 και 1987), Τα σφραγίσματα της Δήλου (1992), Ελεύθερνα ΙΙΙ.1, 2, 3 (1993-1995), Reprisals (1996), Aegean Olympic Victors (2001) κλπ. Έχει επιμεληθεί την έκδοση δεκατεσσάρων (14) διαφορετικών βιβλίων και τόμων: Πρακτικά Διεθνών Συνεδρίων και Συμποσίων, Καταλόγων μεγάλων Αρχαιολογικών Εκθέσεων και Τιμητικούς Τόμους. Σε 9 από τους παραπάνω τόμους πέραν της επιμέλειας έχει συγγράψει εισαγωγικά και άλλα κείμενα και λήμματα. Άρθρα του (συνολικά 56) έχουν δημοσιευθεί σε έγκυρα ελληνικά και ξένα επιστημονικά περιοδικά και σε Πρακτικά Διεθνών Συνεδρίων. Έχει οργανώσει και επιμεληθεί μεγάλες αρχαιολογικές εκθέσεις, όπως π.χ. Ανατολική Μεσόγειος (1998 και 2001), Η πόλη κάτω από την πόλη (2000), Πλόες: σχέσεις λαών της Μεσογείου 16ος-6ος αι. π.Χ. (2003), Μεγάλη Ελλάς – Magna Grecia (2004), Ελεύθερνα: Πόλη-Ακρόπολη-Νεκρόπολη (2004/5), Αριστουργήματα του Κυκλαδικού Πολιτισμού (2006) στην Κρήτη, την Αθήνα και τη Ρώμη. Έχει ανασκάψει στην Βεργίνα, την Άκανθο της Χαλκιδικής, τη Ρόδο και την Κρήτη. Έχει επισκεφθεί, ερευνήσει και μελετήσει μια σειρά από αρχαιολογικούς χώρους, Μουσεία και αποθήκες Μουσείων σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Συρία, ο Λίβανος, η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Τυνησία, η Μάλτα, η Ιταλία συμπεριλαμβανομένης της Σικελίας και της Σαρδηνίας, του Βατικανού, της Ισπανίας, του Μαρόκου κλπ. Έχει διοργανώσει σειρά Διεθνών Αρχαιολογικών Συνεδρίων και Συμποσίων και έχει εκδώσει, ορισμένες φορές και με άλλους συναδέλφους, τα πρακτικά τους. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα εκτείνονται στα ακόλουθα γνωστικά πεδία: Σχέσεις λαών της Μεσογείου στην πρώιμη εποχή του Σιδήρου, Ομηρική αρχαιολογία, Γεωμετρική και αρχαϊκή περίοδος, Ελληνιστική πλαστική και αρχιτεκτονική. Από το 1985 πραγματοποιεί συστηματικές ανασκαφικές έρευνες στην αρχαία Ελεύθερνα, στον Δυτικό Τομέα ΙΙΙ. Τιμητικές διακρίσεις: Μέλος του D.A.I. (Γερμανία), Αργυρό μετάλλιο του Πανεπιστημίου Κρήτης, Επίτιμος Δημότης Ελεύθερνας, Σταυρός του Οικουμενικού Πατριαρχείου και Βραβείο Γραμμάτων και Τεχνών από την Εκκλησία της Κρήτης, Premio Teocle Βραβείο Γραμμάτων και Τεχνών της Σικελίας, Α΄ βραβείο από Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση για το έργο του στην Ελεύθερνα.
Τούρτα Αναστασία Επίτιμη Διευθύντρια Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου και αποφοίτησε από το Τμήμα Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Με υποτροφία του Ελληνικού Κράτους (Ι.Κ.Υ.) μετεκπαιδεύτηκε επί τριετία στο Παρίσι, στο Πανεπιστήμιο Paris I- Panthéon Sorbonne- με καθηγητές, μεταξύ άλλων, την Ελένη Γλύκατζη- Arwheiler- απ’ όπου απέκτησε το δίπλωμα DEA (Diplôme d' Etudes Approfondies) στην Ιστορία και τον Πολιτισμό του Βυζαντινού και Μεταβυζαντινού κόσμου. Είναι διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ. Το 1993 τιμήθηκε με το Α΄ βραβείο της Τάξεως Γραμμάτων και Τεχνών της Ακαδημίας Αθηνών για τη διδακτορική της διατριβή. Ειδικεύεται στην υστεροβυζαντινή και μεταβυζαντινή ζωγραφική και έχει γράψει πολλά σχετικά άρθρα. Έχει οργανώσει και έχει συμμετάσχει σε πολλά βυζαντινολογικά και μουσειολογικά συνέδρια στην Ελλάδα και στο Εξωτερικό.

Ως υπάλληλος της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας εργάστηκε στην Ήπειρο και τη Μακεδονία σε ανασκαφές, καταγραφές μνημείων και κειμηλίων, αναστηλώσεις και συντηρήσεις μνημείων, ιδίως της Θεσσαλονίκης μετά το σεισμό του 1978. Από το 1984 και εξής ασχολήθηκε κατά κύριο λόγο με την οργάνωση αρχαιολογικών εκθέσεων και είχε την επιμέλεια περισσοτέρων από 20 που παρουσιάστηκαν στην Ελλάδα και στο Εξωτερικό.

Στέλεχος του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού (Μ.Β.Π.) από την αρχή της λειτουργίας του (1994) ανέλαβε τη διεύθυνσή του το 2001, από το οποίο και αφυπηρέτησε στα τέλη του 2008. Το 2005, το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού τιμήθηκε με το «Βραβείο Μουσείου» του Συμβουλίου της Ευρώπης, μια πανευρωπαϊκή διάκριση που απέσπασε για πρώτη φορά μουσείο της χώρας μας. Εκτός από την ολοκλήρωση της μόνιμης έκθεση στο Μ.Β.Π. είχε την επιστημονική ευθύνη και το συντονισμό οργάνωσης της μόνιμης έκθεσης για τη Θεσσαλονίκη στο Λευκό Πύργο, που άνοιξε το Σεπτέμβριο του 2008.

Μέλος του Δ.Σ. του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (Ε.Κ.Β.Μ.Μ.) από την αρχή της λειτουργίας του (1998) ανέλαβε τη διεύθυνση του, το 2008. Στο πλαίσιο αυτό έχει οργανώσει και έχει την ευθύνη προγραμμάτων συνεργασίας που πραγματοποιεί το Ε.Κ.Β.Μ.Μ., μαζί με το Μ.Β.Π., με ιδρύματα ξένων, ιδίως βαλκανικών χωρών για την παροχή τεχνογνωσίας σε θέματα συντήρησης και διαχείρισης αρχαιολογικού υλικού και την οργάνωση εκθέσεων.

Είναι μέλος πολλών επιστημονικών οργανώσεων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και πρόσφατα επιλέχθηκε, για δεύτερη τριετία, από την Ένωση Ευρωπαίων Αρχαιολόγων ως μέλος της κριτικής επιτροπής των υποψηφιοτήτων για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Αρχαιολογικής Κληρονομιάς.

Είχε την επιμέλεια, ή συμμετείχε στην οργάνωση, δεκάδων εκθέσεων, που παρουσιάστηκαν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και ανάμεσά τους:

1. η μόνιμη έκθεση για το Ρήγα Φεραίο στον Πύργο Nebojša του Βελιγραδίου

2. η έκθεση για το Άγιο Όρος που οργανώθηκε το 2009 στο Παρίσι.

3. η έκθεση “Heaven and Earth”, που παρουσιάστηκε το 2013 στις Η.Π.Α.

Τιμητικές διακρίσεις - Άλλες δραστηριότητες:

• Το 1993 τιμήθηκε με το Α΄ βραβείο της Τάξεως Γραμμάτων και Τεχνών της Ακαδημίας Αθηνών για τη διδακτορική της διατριβή.

• Το 2006 έλαβε από τη Βασίλισσα της Δανίας Margrethe II την τιμητική διάκριση Chevalier de 1er grade

• Το 2015 τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κάρολο Παπούλια με το Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Τιμής

• Η Ένωση Ευρωπαίων Αρχαιολόγων την επέλεξε για δύο συνεχείς τριετίες ως μέλος της κριτικής επιτροπής των υποψηφιοτήτων για το βραβείο που απονέμει κάθε χρόνο σε προσωπικότητες και ιδρύματα κύρους στην Ευρώπη (Committee for the European Archaeological Heritage Prize).

• Η UNESCO της έχει αναθέσει καθήκοντα εισηγητή για την εγγραφή μνημείων στον κατάλογο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.


Δεληβορριάς Άγγελος Ακαδημαϊκός, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών
Ο Άγγελος Δεληβοριάς γεννήθηκε το 1937 στην Αθήνα. Σπούδασε Αρχαιολογία και Ιστορία της Τέχνης στα Πανεπιστήμια της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας, και μετεκπαιδεύτηκε στη Γερμανία στο Πανεπιστήμιο του Freiburg. Κατά την περίοδο 1965-1969 υπηρέτησε ως επιμελητής αρχαιοτήτων στην Αρχαιολογική Υπηρεσία και ακολούθως, μετέβη για μεταπτυχιακές σπουδές στο Tübingen, από το Πανεπιστήμιο του οποίου απέκτησε το διδακτορικό του δίπλωμα το 1972. Το 1972-1973 παρακολούθησε σχετικά μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και στην Ecole Pratique des Hautes Etudes, αναλαμβάνοντας εν συνεχεία τη διεύθυνση του Μουσείου Μπενάκη, όπου παρέμεινε από το 1973 μέχρι το 2015. Ανέλαβε τη ριζική ανάπλαση του μουσείου, η οποία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2000. Το 1992 εξελέγη τακτικός καθηγητής στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου δίδαξε Ιστορία της Τέχνης ως το 2005. Από το 1973 έως το 2014 διηύθηνε το Μουσείο Μπενάκη.

Προσκεκλημένος είχε δώσει διαλέξεις και είχε συμμετάσχει σε συνέδρια πολλών επιστημονικών και μουσειακών κέντρων της Ευρώπης και της Αμερικής. Το συγγραφικό του έργο καλύπτει ζητήματα Κλασικής Αρχαιολογίας, Ιστορίας της Τέχνης, Μουσειολογίας και παραδοσιακού πολιτισμού. Το ερευνητικό ενδιαφέρον του για τον παραδοσιακό πολιτισμό ειδκότερα και τη "Λαϊκή Τέχνη", αναπτύχθηκε στο Μουσείο Μπενάκη, η ριζική ανάπλαση και ο αναπροσανατολισμός της φυσιογνωμίας του οποίου, προσγράφονται και διεθνώς στα επιτεύγματα των νεότερων μουσειακών κατακτήσεων.

Εκτός από τις μονογραφίες Attische Giebelskulpturen und Akrotere des 5. Jh.v.Chr. (Tübingen 1974), Οδηγός του Μουσείου Μπενάκη (Αθήνα 1980), Ελληνικά παραδοσιακά κοσμήματα (Αθήνα 1980), Greece and the Sea, Κατάλογος εκθέσεως (Amsterdam 1987) H Eλλάδα του Μουσείου Μπενάκη (Αθήνα 1997), Οδηγός του Μουσείου Μπενάκη (Αθήνα 2000), Πάρεργα: Άκαιρα, ανεπίκαιρα, επiκαιρικά (Αθήνα 2003), The Parthenon Frieze: problems, challenges, interpretations (Athens 2008), ΈΠΑΙΝΟΣ Luigi Beschi,  (επιμ.) Μουσείο Μπενάκη, 7ο Παράρτημα (2011), κείμενά του έχουν δημοσιευθεί στις περιοδικές επιστημονικές εκδόσεις ΑΔ, ΑΑΑ, BCH, Antike Plastik, AM, AntK, StäddelJb, MEFRA, σε πρακτικά συνεδρίων, εγκυκλοπαίδειες, λεξικά, τιμητικά αφιερώματα και συλλογικά έργα.

Συμμετείχε ως μέλος σε επιτροπές επιστημονικών εταιρειών, ιδρυμάτων και είχε τιμηθεί με  διακρίσεις από τη Γαλλία, Chevalier de l' Ordre des Arts et des Lettres (1999), την Ελλάδα, Ταξιάρχης του Τάγματος του Φοίνικος, αργυρό μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών (2000), και την Ιταλία, Ordine della Stella della Solidarieta Italiana (2008). Είχε αναγορευθεί επίτιμος διδάκτωρ των πανεπιστημίων του Αιγαίου (2005), της Θεσσαλονίκης (2016), της Θράκης (2016) και μέλος της Academia Scientiarium et Artium Europae (1991), της Academia Europea (1992) και της Academia Nazionale dei Lincei (2015).

Το 2016 εξελέγη ως Τακτικό Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα "Αρχαιολογία-Μουσειολογία".

Καταπότη Δέσποινα Επίκουρη Καθηγήτρια Θεωρίας Πολιτισμού και Ψηφιακού Πολιτισμού, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Η Δέσποινα Καταπότη διδάσκει στο Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας από το 2008. Το ερευνητικό και διδακτικό της έργο εστιάζει στην πολιτισμική θεωρία, την επιστημολογία και ειδικότερα την ιστορία και φιλοσοφία της αρχαιολογίας. Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον της ;έχει επικεντρωθεί στη διερεύνηση της επίδρασης και συμβολής των Νέων Τεχνολογιών στη μελέτη/ανάδειξη του πολιτισμικής κληρονομιάς.
Μαρινοπούλου Σάντρα Πρόεδρος Ιδρύματος Γουναδρή - Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης
Παπαδημητρίου Νίκος Δρ Αρχαιολογίας - Επιμελητής Αρχαιοτήτων στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Γεννήθηκε το 1968. Αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Birmingham της Αγγλίας με υποτροφία του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών.

Από το 2003 εργάζεται ως Επιμελητής Αρχαιοτήτων στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Μεταξύ άλλων έχει ασχοληθεί με την ψηφιακή τεκμηρίωση των συλλογών, την οργάνωση της Συλλογής Κυπριακών Αρχαιοτήτων και έχει επιμεληθεί τη μόνιμη έκθεση Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης του μουσείου (2ος όροφος) και την έκθεση ‘Η Ελλάδα στο ευρύτερο πλαίσιο των Βαλκανίων κατά την 5η και 4η χιλιετία π.Χ.’.

Την περίοδο 2011-2012εργάστηκε στο Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κύπρου, όπου σε συνεργασία με την Δρ Δέσποινα Πηλείδου, διοργάνωσε την έκθεση ‘Ancient Cyprus – Culturesin Dialogue’, που παρουσιάστηκε στις Βρυξέλλες στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας στην Ε.Ε.

Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν:
- τα ταφικά έθιμα της Μέσης και Ύστερης Εποχής του Χαλκού
- τις έννοιες της συλλογικής μνήμης και ταυτότητας στην αρχαιότητα
- τη προϊστορία της Αργολίδας και της Αττικής
- τις πολιτισμικές ανταλλαγές στην Μεσόγειο της Εποχής του Χαλκού
- την αρχαία τεχνολογία των μετάλλων, ιδιαίτερα του χρυσού
- τη σχέση αρχαιολογίας, μουσείων και κοινωνίας

Έχει συμμετάσχει σε ανασκαφές στην Ελλάδα, την Αγγλία και την Ιρλανδία, έχει δημοσιεύσει μία μονογραφίακαι πολλά άρθρα σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά ενώ έχει επιμεληθεί δύο καταλόγους αρχαιολογικών εκθέσεων και το σύντομο οδηγό του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης. Το 2000 βραβεύτηκε με το Michael Ventris Award for Mycenaean Studies από το Ινστιτούτο Κλασικών Σπουδών του Λονδίνου και το 2011 ήταν επισκέπτης ερευνητής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Princeton. Την παρούσα περίοδο, είναι εκ των διοργανωτών του ‘Κυπριακού Σεμιναρίου’ (http://bit.ly/1xyVaKf) και του κύκλου εκδηλώσεων ‘Κοινωνία και παρελθόν: προσλήψεις της αρχαιότητας στη σύγχρονη Ελλάδα’ (http://bit.ly/1wUGO4V).

Περισσότερες πληροφορίες
https://cycladic.academia.edu/NikolasPapadimitriou

Σχετικές ομιλίες