Bodossaki Lectures on Demand
ΙΔΡΥΜΑ ΜΠΟΔΟΣΑΚΗ

Ιόνιο, 1770-1864: Οι νοηματοδοτήσεις του έθνους και ο καταλύτης της Επανάστασης

Αρβανιτάκης Δημήτρης

4 Μαρτίου 2021

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 00:37:02 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 248

Το ΚΙΚΠΕ σε συνεργασία με τα ΑΣΚΙ οργανώνει τον 2ο κύκλο Επιμορφωτικών Διαλέξεων που εντάσσεται στον εορτασμό της επετείου των 200 χρόνων από την έναρξη της Επανάστασης του 1821 με τίτλο Οι κληρονομιές του 1821. Τα πρόσωπα και οι ιδέες. Πρόθεση του κύκλου διαλέξεων αποτελεί η μελέτη των μείζονων ζητημάτων που έθεσε η επαναστατική διαδικασία της δεκαετίας του 1820 και της εξέλιξής τους στα μετεπαναστατικά χρόνια. Στο επίκεντρο θα τεθούν όχι μόνο τα ζητήματα αλλά και οι διαδρομές όσων συμμετείχαν στην Επανάσταση και στελέχωσαν στη συνέχεια το νεοσύστατο κράτος. Στην κατεύθυνση αυτή, οι διαφορετικές προσεγγίσεις των εισηγητών-τριών, από τον χώρο της ιστορίας, της φιλολογίας και της νομικής, αποσκοπούν στην πληρέστερη και σφαιρικότερη κατανόηση μιας πολυσύνθετης πραγματικότητας.

Ιόνιο, 1770-1864: Οι νοηματοδοτήσεις του έθνους και ο καταλύτης της Επανάστασης, Δημήτρης Αρβανιτάκης, Ιστορικός, υπεύθυνος Τμήματος Εκδόσεων Μουσείου Μπενάκη

Ο Αδαμάντιος Κοραής στο γνωστό Υπόμνημά του (Παρίσι, 1803), αναφερόμενος στην ανάπτυξη του ελληνικού κόσμου της εποχής του, σημείωνε τον καταλυτικό ρόλο της Γαλλικής επανάστασης και των επόμενων γεγονότων στη διαδικασία «μεταβολής ενός λαού σε έθνος». Πώς ένας λαός μεταβάλλεται σε έθνος;

Η ομιλία αυτή, λαβαίνοντας ως παράδειγμα μελέτης τον χώρο του Ιονίου, στο χρονικό ανάπτυγμα ενός αιώνα, επιχειρεί να φωτίσει πλευρές αυτής της διαδικασίας και ιδίως τον καταλυτικό ρόλο της Ελληνικής Επανάστασης στη μορφοποίηση των τάσεων και των νέων συνειδητοποιήσεων. Ακόμα κι αν το Ιόνιο δεν μπορεί να αποτελέσει αντιπροσωπευτική περίπτωση ολόκληρου του ελληνικού κόσμου, μας δίνει τη δυνατότητα, λόγω της συμπυκνωμένης ιστορικής εμπειρίας, να ανιχνεύσουμε όχι μόνο βήματα και στάδια της διαδικασίας, αλλά και την πολλαπλότητα των ιστορικών «ενδεχομένων», τις εναλλακτικές που δεν κατόρθωσαν να επιβληθούν στην πορεία του χρόνου.

Αρβανιτάκης Δημήτρης Ιστορικός - Υπεύθυνος Τμήματος Εκδόσεων Μουσείου Μπενάκη

Ο Δημήτρης Αρβανιτάκης είναι πτυχιούχος του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ως υπότροφος της Ακαδημίας Αθηνών, εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή στο Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας (1995-1999) και ανακηρύχθηκε διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου (1999). Από το 2000 εργάζεται στο Μουσείο Μπενάκη, ως επιστημονικός συνεργάτης και υπεύθυνος του Τμήματος Εκδόσεων.

Πεδίο των επιστημονικών του ενδιαφερόντων είναι η νεότερη ελληνική ιστορία, με έμφαση στην ιστορία της Βενετικής κυριαρχίας στον ελληνικό χώρο, την κοινωνική ιστορία των νησιών του Ιονίου, την ιστορία της λογιοσύνης και τις σχέσεις του ελληνικού και του ιταλικού πνευματικού κόσμου (18oς-19oς αι.), σε συνάρτηση με τη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης και των εθνικών κρατών. Στο πλαίσιο των παραπάνω προβληματικών, έχει ασχοληθεί με την ιστορία της τοπικής αλλά και της εθνικής ιστοριογραφίας, καθώς και με τη σχέση λογοτεχνίας και ιστορίας.

Έχει συμμετάσχει σε πολλά επιστημονικά συνέδρια, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ μελέτες του έχουν περιληφθεί σε περιοδικά, συλλογικούς τόμους, πρακτικά συνεδρίων κ.λπ. Είναι μέλος της Γραμματείας σύνταξης του περιοδικού Τα Ιστορικά, μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής και συντονιστής της έκδοσης των Έργων του Ανδρέα Κάλβου, η οποία πραγματοποιείται από το Μουσείο Μπενάκη.

Κυριότερα έργα του:
Κοινωνικές αντιθέσεις στην πόλη της Ζακύνθου. Το ρεμπελιό των ποπολάρων (1628), Μουσείο Μπενάκη – Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, Αθήνα 2001.
Ανδρέας Μουστοξύδης – Αιμίλιος Τυπάλδος. Αλληλογραφία (1824-1860), Μουσείο Μπενάκη – Εκδόσεις Κότινος, Αθήνα 2005.
Στον δρόμο για τις πατρίδες: Η Ape italiana – ο Ανδρέας Κάλβος – η ιστορία, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 2010.
Ούγος Φόσκολος, Διδύμου κληρικού ελαχίστου προφήτου της Υπερκαλύψεως βιβλίον μοναδικόν, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2012 (σε συνεργασία με τον Ανδρέα Μπελεζίνη).
Απολογία της αυτοκτονίας. Ένα “αφελές” κείμενο του Ανδρέα Κάλβου, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 2012.
Ανδρέας Κάλβος. Αλληλογραφία. 1813-1869, τόμ. 1-2, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 2014 (σε συνεργασία με τον Λεύκιο Ζαφειρίου).
Η αγωγή του πολίτη. Η γαλλική παρουσία στο Ιόνιο (1797-1799) και το έθνος των Ελλήνων, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2020.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αρβανιτάκης Δημήτρης, «Ενωτιστές και Ριζοσπάστες στο Ιόνιο (1848-1864). Δρόμοι που άνοιξαν και δρόμοι που έκλεισαν για τις επτανησιακές κοινωνίες του 19ου αιώνα», Τα Ιστορικά, τόμ. 28, τχ. 54 (Ιούνιος 2011), σ. 168-176.
----------------------, Η αγωγή του πολίτη. Η γαλλική παρουσία στο Ιόνιο (1797-1799) και το έθνος των Ελλήνων, ΠΕΚ, Ηράκλειο 2020.
----------------------, «Οι τόποι, οι χρόνοι και οι γλώσσες της ιστοριογραφίας του Ιονίου κατά τον 19ο αιώνα», Θ΄ Πανιόνιο Συνέδριο (Παξοί, 26-30 Μαΐου 2010). Πρακτικά, τόμ. 2, Εταιρεία Παξινών Μελετών, Παξοί 2014, σ. 293-321.
----------------------, «Οι ξένες κυριαρχίες στη Λευκάδα (1797-1864)», στον τόμο: Τριαντάφυλλος Ε. Σκλαβενίτης (επιμ.), Η Λευκάδα και οι ιστορικοί της: 19ος-20ός αι. (Πρακτικά Συνεδρίου: Πνευματικό Κέντρο Δήμου Λευκάδας, Γιορτές Λόγου και Τέχνης [Λευκάδα, 5-7 Αυγούστου 2008]), Αθήνα 2009, σ. 109-144.
----------------------, «Το μέλλον του παρελθόντος: Η ιστορική μνήμη του Ιονίου μετά το 1797», στο: Πολιτισμικές εκφράσεις της Επτανησιακής ταυτότητας. 17ος-20ός αι. Αφιέρωμα στα 150 χρόνια από την Ένωση, 1864-2014, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Λευκάδας, Γιορτές Λόγου και Τέχνης, Λευκάδα, 8-9 Αυγούστου 2014, Πρακτικά ΙΘ΄ Συμποσίου, Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών, Αθήνα 2015, σ. 85-121
Καραπιδάκης Νίκος, «Τα Επτάνησα. Ευρωπαϊκοί ανταγωνισμοί μετά την πτώση της Βενετίας», στο: Βασίλης Παναγιωτόπουλος (επιμέλεια), Ιστορία του νέου ελληνισμού. 1770-2000, τόμ. 1 (Η Οθωμανική κυριαρχία, 1770-1821. Πολιτική πραγματικότητα – πολιτική και κοινωνική οργάνωση), Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2003, σ. 151-184.
Μπρέγιαννη Κατερίνα, Ιόνιο κράτος. 1814-1864. Θεσμοί και κοινωνική διάρθρωση, Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα 2017
Πετράτος Πέτρος, Ο ριζοσπαστισμός στην Κεφαλονιά επί βρετανικής προστασίας. Οι πολιτικές λέσχες του νησιού, εκδόσεις Καρούσος, Αθήνα 2017.

Σχετικές ομιλίες

Συνεδρία  VI - Η συζήτηση για την Ελληνική Επανάσταση στη δημόσια σφαίρα 02:12:42

Φεβ 06, 2021

Συνεδρία VI - Η συζήτηση για την Ελληνική Επανάσταση στη δημόσια σφαίρα

Χρυσανθόπουλος Χρήστος Κουμπουρλής Γιάννης Φούφουλας Δημήτρης Λάμπρου Μυρτώ Φουρναράκη Ελένη Καραφουλίδου Βίκυ Αγγελομάτη - Τσουγκαράκη Ελένη Σφοίνη Αλεξάνδρα

Γλώσσα: Ελληνική

Παρουσίαση του αναλυτικού προγράμματος των επετειακών δράσεων και εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, της «Πρωτοβουλίας 1821-2021» 01:37:09

Ιαν 31, 2020

Παρουσίαση του αναλυτικού προγράμματος των επετειακών δράσεων και εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, της «Πρωτοβουλίας 1821-2021»

Μητσοτάκης Κυριάκος Πιμπλής Νίκος Λασκαρίδης Πάνος Μάνος Ιωάννης Δημόπουλος Μελέτιος-Αθανάσιος Καραμανωλάκης Βαγγέλης Γκλαβίνας Παναγιώτης Γρηγορίου Βασίλειος Χατζηιωάννου Μαρία - Χριστίνα Τσούχλος Νίκος Κωβαίος Άγγελος

Γλώσσα: Ελληνική