Bodossaki Lectures on Demand

Εκρήξεις στον Ήλιο

Γοντικάκης Κωνσταντίνος

17 Απριλίου 2019

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 00:41:28 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 55
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

Η ομιλία αναφέρεται στα εκρηκτικά φαινόμενα, που ονομάζονται εκλάμψεις, και που συμβαίνουν στην ηλιακή ατμόσφαιρα. Στην έναρξη της ομιλίας παρουσιάζεται η Φωτόσφαιρα, που είναι η ηλιακή επιφάνεια, καθώς οι ηλιακές κηλίδες που παρατηρούνται πάνω σε αυτήν. Παρουσιάζονται και οι φυσικές συνθήκες της Φωτόσφαιρας, (πίεση θερμοκρασία, μαγνητικό πεδίο) και πως αυτές συγκρίνονται με τις συνθήκες στη Γη. Προβάλλονται εικόνες του ηλιακού δίσκου καθώς και σκίτσα του Ηλίου όπως παρατηρήθηκε με το τηλεσκόπιο του Γαλιλαίου το 1612. Στην συνέχεια αναλύονται οι επιστημονικές ανακαλύψεις της φασματοσκοπίας, της προσπάθειας κατανόησης του ηλιακού Στέμματος (του ανώτερου τμήματος της ηλιακής ατμόσφαιρας) κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα. Τέλος, περιγράφονται οι δύο πρώτες απρόσμενες παρατηρήσεις ηλιακών εκλάμψεων στα 1859 και 1866.

Η ιστορική αυτή αναδρομή, έχει σκοπό να βοηθήσει τον ακροατή να κατανοήσει την δύσκολη και απρόσμενη ιστορία των επιστημονικών ανακαλύψεων. Σήμερα οι εκλάμψεις παρατηρούνται στο οπτικό φως που εκπέμπει η Χρωμόσφαιρα, το στρώμα της ηλιακής ατμόσφαιρας που βρίσκεται πάνω από την Φωτόσφαιρα. Εκεί φαίνεται η μεγάλη περιπλοκότητα των δομών τους και η γιγάντια έκτασή τους, πολύ μεγαλύτερη από τον πλανήτη Γη. Οι παρατηρήσεις στην υπεριώδη ακτινοβολία και στις ακτίνες Χ, που πραγματοποιούνται από το διάστημα, μας μαθαίνουν πως ο φυσικός μηχανισμός που τους προκαλεί μπορεί να περιγραφεί ως ένα γιγάντιο ηλεκτρικό βραχυκύκλωμα το οποίο ελευθερώνει την ηλεκτρομαγνητική ενέργεια που βρίσκεται αποθηκευμένη στο ηλιακό Στέμμα.

Παρουσιάζεται, επίσης, πως ο αριθμός των εκλάμψεων πάνω στον ηλιακό δίσκο αυξάνεται περιοδικά κάθε 11 χρόνια ακολουθώντας τον κύκλο της ηλιακής δραστηριότητας. Επιπλέον, μαθαίνουμε πως μια πολύ μικρή έκλαμψη, που μόλις παρατηρείται με τηλεσκόπιο, εκλύει τόση μεγάλη ποσότητα ενέργειας, τοπικά στην ηλιακή επιφάνεια, που θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες της χώρας μας σε ηλεκτρισμό για εκατοντάδες χρόνια.

Στο τέλος της ομιλίας παρουσιάζεται η επίδραση που έχουν οι ηλιακές εκλάμψεις στο περιβάλλον του πλανήτη μας διαταράσσοντας το μαγνητικό του πεδίο και πως μπορούν ακόμη και να καταστρέψουν εφαρμογές του σύγχρονου πολιτισμού όπως: συστήματα υψηλής τεχνολογίας δορυφόροι ή και ηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Για τον λόγο αυτό στο Κέντρο Ερευνών Αστρονομίας της Ακαδημίας Αθηνών έχει αναπτυχθεί το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Flarecast το οποίο παρέχει προβλέψεις εκλάμψεων οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν το Γήινο περιβάλλον. Η τελευταία διαφάνεια είναι η εικόνα του ηλιακού στέμματος που παρατηρείται από την διαστημική αποστολή Parker Solar Probe που θα προσεγγίσει τον Ήλιο στην μικρότερη απόσταση που έχει φτάσει μέχρι τώρα διαστημική συσκευή.

Γοντικάκης Κωνσταντίνος Κύριος Ερευνητής, Κέντρο Ερευνών Αστρονομίας και Εφαρμοσμένων Μαθηματικών της Ακαδημίας Αθηνών (ΚΕΑΕΜ)

Ο Κωνσταντίνος Γοντικάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Σπούδασε φυσική στο τμήμα φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης από όπου αποφοίτησε το 1992. Παρακολούθησε μεταπτυχιακά μαθήματα αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο Paris VII της Γαλλίας την χρονιά 1992-1993. Απέκτησε την διδακτορική του διατριβή το 1997 στο πανεπιστήμιο Paris XI της Γαλλίας. Το θέμα της διδακτορικής του διατριβής είναι η μελέτη του φάσματος του υδρογόνου που εκπέμπεται από ηλιακές προεξοχές και υπεύθυνος της διατριβής του ήταν ο J.-C. Vial, ερευνητής του Γαλλικού ινστιτούτου διαστημικής αστροφυσικής (Institut d'Astrophysique Spaciale).

Ξεκίνησε να εργάζεται στο Κέντρο Ερευνών Αστρονομίας και Εφαρμοσμένων Μαθηματικών (ΚΕΑΕΜ) της Ακαδημίας Αθηνών ως επιστημονικός συνεργάτης από το 1998 ενώ από το 2005 εργάζεται στο ΚΕΑΕΜ ως ερευνητής.

Ερευνητικά ενδιαφέροντα
Τα ερευνητικά ενδιαφέροντα του Κ. Γοντικάκη επικεντρώνονται στην φυσική της ηλιακής ατμόσφαιρας. Η εργασία του συνίσταται στην μελέτη του φάσματος στο μακρινό υπεριώδες η οποία επιτρέπει την μέτρηση των φυσικών παραμέτρων του αερίου που ακτινοβολεί. Για τον λόγο αυτό έχει ειδικευτεί στην μελέτη φασματικών παρατηρήσεων που λαμβάνονται από διαστημικά τηλεσκόπια που βρίσκονται σε δορυφόρους όπως οι SoΗΟ, Hinode και IRIS.

Η ανάλυση του φάσματος βοηθά στην κατανόηση της δυναμικής και της θερμοδυναμικής των δομών της ηλιακής ατμόσφαιρας. Πιο ειδικά, ο Κ. Γοντικάκης ενδιαφέρεται για συγκεκριμένους μηχανισμούς ακτινοβολίας όπως είναι η σκέδαση φωτός και η απορρόφηση και τι μπορούμε να μάθουμε μέσω αυτών για την ηλιακή ατμόσφαιρα.

Επίσης, έχει μελετήσει την επιτάχυνση φορτισμένων σωματιδίων που συμβαίνει κατά την διάρκεια των ηλιακών εκλάμψεων και την εκπομπή ακτίνων Χ από τις εκλάμψεις.

Έχει πάνω από 30 δημοσιευμένες εργασίες σε διεθνή περιοδικά με κριτές και πάνω από 200 αναφορές στις εργασίες του από άλλους ερευνητές.

Παρουσιάζει ομιλίες με θέμα την αστροφυσική και την Ηλιακή φυσική για το ευρύ κοινό καθώς και για σχολεία.

Σχετικές ομιλίες