Bodossaki Lectures on Demand
ΙΔΡΥΜΑ ΜΠΟΔΟΣΑΚΗ

Αναγνώσεις, Αναγνώστες και Αναγνώστριες. Το βιβλίο και το κοινό του στην Ελλάδα

Καρατζάς Αντώνης, Διβάνη Λένα, Ζουμπουλάκης Σταύρος, Μαλέα Όλγα, Παναγιωτόπουλος Νίκος, Ταγτεβερενίδης Παύλος, Κάργα Βασιλική

8 Νοεμβρίου 2022

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 01:26:05 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 183
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

Δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα της έρευνας του ΟΣΔΕΛ με τίτλο «Αναγνώσεις, αναγνώστες και αναγνώστριες: Το βιβλίο και το κοινό του στην Ελλάδα», την επιστημονική διεύθυνση της οποίας είχε ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, καθηγητής κοινωνιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία και χρηματοδότηση του ΟΣΔΕΛ, στο πλαίσιο του πολιτιστικού και κοινωνικού του προγράμματος, το οποίο αποτελεί μέρος της αποστολής του. Πρωταρχικός στόχος της έρευνας, που διενεργήθηκε από τον Ιανουάριο του 2021 έως τον Φεβρουάριο του 2022, είναι η καταγραφή και η ερμηνεία του συστήματος των παραγόντων που καθορίζουν την αναγνωστική συμπεριφορά, αλλά και η επικαιροποίηση της γνώσης που διαθέτουμε μέχρι σήμερα.

Πρόκειται για την πρώτη έρευνα που πραγματοποιείται 12 χρόνια μετά την αντίστοιχη έρευνα του ΕΚΕΒΙ και η οποία αποτυπώνει την κατάσταση, όπως ακριβώς αυτή διαμορφώθηκε μετά την οικονομική και την υγειονομική κρίση που μεσολάβησαν, αλλάζοντας άρδην το εκδοτικό τοπίο. Την ποσοτική έρευνα ανέλαβε ο Στράτος Φαναράς και η Metron Analysis, η οποία είχε πραγματοποιήσει και την έρευνα του ΕΚΕΒΙ το 2010. Επιπρόσθετα, η έρευνα δεν περιορίστηκε στην καταγραφή των ποσοτικών στοιχείων, αλλά αναζήτησε απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα, όπως πώς καταλήγει κάποιος να είναι συστηματικός ή μέτριος αναγνώστης, για ποιους λόγους τελικά κάποιος ή κάποια δεν γίνεται αναγνώστης ή αναγνώστρια.

Τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν και τεκμηριώνουν την αιτιώδη σχέση της ανάγνωσης με την προσωπική, επαγγελματική και κοινωνική εξέλιξη. Επίσης, η μελέτη συνοδεύεται από συμπεράσματα, προτάσεις και ένα επίμετρο για το μεγάλο ζήτημα που αναδεικνύεται από την έρευνα, το γεγονός ότι οι αναγνωστικές ανισότητες παράγουν κοινωνικές και πολιτισμικές ανισότητες.

Η έρευνα θα είναι ελεύθερα προσβάσιμη στον ιστότοπο του Οργανισμού (www.osdel.gr). Παράλληλα, μια εμπλουτισμένη εκδοχή με το σύνολο των συνεντεύξεων και την πλήρη θεωρητική ανάλυση θα κυκλοφορήσει σε βιβλίο. Οι εκδόσεις Gutenberg ανέλαβαν να σχεδιάσουν και να χρηματοδοτήσουν την έκδοση του βιβλίου, τα έσοδα του οποίου θα διατεθούν στον ΟΣΔΕΛ για την ενίσχυση των πολιτιστικών και κοινωνικών δράσεων που υλοποιεί.

O ΟΣΔΕΛ, για την υποστήριξη της πρωτοβουλίας αυτής, έχει σχεδιάσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα επικοινωνίας με κεντρικό σύνθημα «Ξέρεις να διαβάζεις, ξέρεις και τον τρόπο να κάνεις τη ζωή σου καλύτερη». Στόχος αυτής της καμπάνιας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης είναι αφενός το ζήτημα της ανάγνωσης να τεθεί στον δημόσιο διάλογο και αφετέρου να αναδειχθεί η αναγκαιότητα υιοθέτησης εθνικής πολιτικής για το βιβλίο. Η υλοποίηση του προγράμματος πραγματοποιείται με τη συνεργασία της Εταιρείας Συγγραφέων, του Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, των συλλόγων εκδοτών ΑΣΕΒ, ΕΝΕΛΒΙ και ΣΕΕΒΙ, ενώ στην καμπάνια συμμετέχουν και οι κοινότητες βιβλιοθηκονόμων και εκπαιδευτικών.

Την Τρίτη 8 Νοεμβρίου στο πρόσφατα ανακαινισμένο Ωδείο Αθηνών πραγματοποιήθηκε εκδήλωση, όπου παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα της έρευνας στο κοινό και ακολούθησε συζήτηση, στην οποία συμμετείχαν η Λένα Διβάνη, συγγραφέας και τ. καθηγήτρια στη Νομική Σχολή Αθηνών, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, συγγραφέας και πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, η σκηνοθέτρια Όλγα Μαλέα και ο καθηγητής Νίκος Παναγιωτόπουλος. Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος Ξένια Κουναλάκη.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου.

Ας εργαστούμε λοιπόν μαζί για μια κοινωνία όπου όλες και όλοι θα έχουμε ίση πρόσβαση στο βιβλίο

Α. Βασικά συμπεράσματα της έρευνας

  • Ο πληθυσμός τριχοτομείται σε μη αναγνώστες, μη εντατικούς αναγνώστες και εντατικούς αναγνώστες. Το μέσο πλήθος βιβλίων που έχουν διαβαστεί από τον γενικό πληθυσμό είναι τα 5 βιβλία (διάμεσος: μόλις 2 βιβλία).
  • Η έλλειψη χρόνου είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο δεν διαβάζουν βιβλία οι περισσότεροι πολίτες. Για τους μη αναγνώστες είναι η μη ελκυστικότητα του διαβάσματος. Περισσότερος ελεύθερος χρόνος θα χρειαζόταν για να αυξήσουν οι αναγνώστες τις ώρες ανάγνωσης.
  • Σε ποσοστό μεγαλύτερο του 80% τα βιβλία που διαβάστηκαν ήταν έντυπης μορφής, ebook διάβασαν κυρίως άνδρες νεαρής ηλικίας.
  • Η λογοτεχνία βρίσκεται στην πρώτη θέση των αναγνωστικών προτιμήσεων, ακολουθούν η ιστορία και η αστυνομική λογοτεχνία -διαφοροποιήσεις εντοπίζονται ανάλογα με το φύλο των ερωτώμενων.
  • Με την ανάγνωση των βιβλίων επιδιώκεται τόσο η πληροφόρηση και η απόλαυση της τέχνης του λόγου όσο και η φυγή από την καθημερινότητα. Κάποιοι αναγνώστες διαβάζουν βιβλία την περίοδο των διακοπών ή των αργιών (ιδιαίτερα οι νέοι) και άλλοι όποτε βρουν την ευκαιρία (ιδιαίτερα οι μεγαλύτερης ηλικίας).
  • Σημαντικός παράγοντας στην αγορά ενός βιβλίου είναι η διάδοσή του από στόμα σε στόμα, χωρίς να παύει η ανάγκη να το πιάσει ο αναγνώστης στα χέρια του πηγαίνοντας στα βιβλιοπωλεία -σημαντικός ο ρόλος του διαδικτύου, ιδιαίτερα για τους νέους αναγνώστες.
  • Όσο υψηλότερο είναι το εκπαιδευτικό επίπεδο των ερωτώμενων τόσο αυξάνονται οι τιμές στον δείκτη ανάγνωσης βιβλίων. Ειδικότερα, οι ερωτώμενοι ανώτερου εκπαιδευτικού επιπέδου έχουν μέση τιμή στον δείκτη 8,1 έναντι 3,5 των ερωτώμενων κατώτερου εκπαιδευτικού επιπέδου.
  • Όσο υψηλότερου επιπέδου είναι τα επαγγέλματα του πατέρα, της μητέρας, του πατρογονικού και του μητρογονικού παππού των ερωτώμενων τόσο υψηλότερος είναι ο δείκτης ανάγνωσης βιβλίων.
  • Όσο αυξάνονται τα βιβλία που υπάρχουν στο νοικοκυριό ή που υπήρχαν στην παιδική βιβλιοθήκη των ερωτώμενων τόσο αυξάνεται και ο δείκτης ανάγνωσης κατά το τελευταίο έτος.
  • Αν παραμένουν μέσα στον χρόνο ανισότητες και διαφοροποιήσεις στην αναγνωστική συμπεριφορά αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι μη ορατές συνθήκες πρόσβασης στην ανάγνωση και η διάρκεια της σχολικής εκπαίδευσης παραμένουν ακόμα άνισα κατανεμημένες μεταξύ των κοινωνικών ομάδων.
  • Οι προσπάθειες ενίσχυσης της φιλαναγνωσίας, όσο παράλληλα δεν δημιουργούνται εκείνες οι κοινωνικές συνθήκες που θα επέτρεπαν, δίνοντάς της «ένα θεμέλιο και μία σημασία», τη γέννηση και την ενεργοποίηση της ζητούμενης συστηματικής πρακτικής της ανάγνωσης, καταδικάζονται σε συγκυριακή επιτυχία.
  • Μόνο αν επιμηκυνθεί η ανάπτυξη της αναγνωστικής ευχέρειας και ικανότητας εντός του πλαισίου της θεσμικής εκπαίδευσης, μπορεί να σπάσει, έστω σε έναν βαθμό, ο φαύλος κύκλος της αναπαραγωγής της πολιτισμικής αποστέρησης ως προς την ανάγνωση, που βιώνουν τα πιο ενδεή κοινωνικά στρώματα.
  • Οι επενδύσεις σε προγράμματα ανάπτυξης της αναγνωστικής πρακτικής, καθώς και σε ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο θα έχει ως αποστολή τη διασφάλιση των αποτελεσμάτων αυτών των προγραμμάτων, μπορούν να αποβούν πολύ πιο αποτελεσματικές, υπό τον όρο ότι θα συνοδευτούν από ανάλογες επενδύσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα. Το εκπαιδευτικό σύστημα είναι ο θεσμός εκείνος που δύναται να παράγει, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, χρήστες αυτών των προγραμμάτων και αυτών των υποδομών.
  • Η διάδοση της ανάγνωσης δεν θα γίνει ποτέ μια μηχανική απόρροια της προσφοράς της, οποιασδήποτε μορφής και οποιουδήποτε είδους, καθώς προϋποθέτει μια άσκηση η όποια προϋποθέτει, με τη σειρά της, μια ισχυρή και επίμονη επιθυμία πρακτικής.

Β. Προτάσεις - προοπτικές

  • Για να είναι ρεαλιστικές, οι προσπάθειες εκδημοκρατισμού της ανάγνωσης πρέπει να ληφθούν υπόψη δύο κοινωνιολογικές παρατηρήσεις: α) πως η αναγνωστική ευχέρεια δεν είναι ισάξια κατανεμημένη σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, β) πως υπάρχουν κοινωνικές ομάδες των οποίων η κουλτούρα όχι απλώς προσανατολίζεται σε διαφορετικές αξίες από εκείνες που προϋποθέτει και συνεπάγεται η συστηματική αναγνωστική πρακτική, αλλά και απαξιώνει ρητά την ανάγνωση βιβλίων.
  • Μια πολιτισμική πολιτική που αγνοεί την πρώτη παρατήρηση, όχι απλώς είναι αναποτελεσματική −καθώς έχει εξαρχής το μειονέκτημα ότι δεν λαμβάνει υπόψη της εκείνους που είτε παρανοούν είτε δεν κατανοούν ό,τι διαβάζουν. Μια πολιτισμική πολιτική που αποσκοπεί στη διάδοση της ανάγνωσης ως δραστηριότητας του ελεύθερου χρόνου ή στη διάχυση της «λόγιας» ή «νόμιμης» κουλτούρας που αγνοεί τη δεύτερη προηγηθείσα παρατήρηση είναι καταδικασμένη σε αποτυχία, καθώς δεν κατανοεί πως, για να μπορέσει μια κοινωνική ομάδα ή ένα άτομο να υιοθετήσει μια πρακτική, όπως την πρακτική της ανάγνωσης, θα πρέπει η πρακτική αυτή να νοηματοδοτείται από την κουλτούρα της.
  • Κάθε πολιτική διάχυσης της ανάγνωσης οφείλει να αντιμετωπίζει και το ζήτημα της σχέσης που διατηρούν οι διάφορες κοινωνικές ομάδες με τους χώρους ανάγνωσης και τους τρόπους χρήσης του βιβλίου μέσα σε αυτούς.
  • Οι υπεύθυνοι αυτών των πολιτικών είναι απαραίτητο, όταν επεξεργάζονται μορφές διάθεσης και τρόπους πρόσβασης στα βιβλία, να γνωρίζουν τη μορφή, το είδος και την ικανότητα των νοητικών σχημάτων κατανόησης του κόσμου που διαθέτουν τα άτομα που δεν διαβάζουν ή διαβάζουν λίγο, δηλαδή, το κοινό που θέλουν να μάθει να μην επιλέγει αναγκαστικά ή τυχαία ένα βιβλίο.
  • Μια αποτελεσματική πολιτική διάδοσης της ανάγνωσης δεν μπορεί παρά να έχει μόνο μία αρχή: δεν υπάρχουν ακατάλληλα βιβλία, δεν υπάρχουν άχρηστες και απρόσφορες αναγνώσεις, ακόμα και αυτές του πρώτου επιπέδου.
  • Μια αποτελεσματική στρατηγική της ανάγνωσης που στοχεύει να εντάξει με τρόπο μόνιμο και ισχυρό την αναγνωστική πρακτική στη λαϊκή κουλτούρα οφείλει να έχει συνείδηση: α) πως στόχος της δεν πρέπει να αποτελεί η από-πολιτισμικοποίηση των λαϊκών στρωμάτων, όπως, με τρόπο περισσότερο ασύνειδο, προωθούν οι φορείς που διαμορφώνουν τον κόσμο του βιβλίου, αλλά η ένταξη του βιβλίου στην κουλτούρα ως αντικείμενο οικείο και ενεργό, και β) πως η υιοθέτηση μιας τέτοιας στόχευσης και κυρίως η επιτυχία μιας τέτοιας πολιτικής συνδέονται με έναν ριζικό μετασχηματισμό της πολιτισμικής και ιδεολογικής λειτουργίας της ανάγνωσης και του βιβλίου στο πλαίσιο των σύγχρονων κοινωνιών.
Καρατζάς Αντώνης Εκδότης της Νομικής Βιβλιοθήκης - Πρόεδρος ΔΣ του ΟΣΔΕΛ

Ο Αντώνης Χ. Καρατζάς είναι πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του εκδοτικού οίκου Νομική Βιβλιοθήκη ΑΕΕΤΕ και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαμεσολάβησης και Διαιτησίας. Από τον Απρίλιο του 2021 είναι μέλος του ΔΣ του ΙΤΥ-Διόφαντος, ενώ από τον Μάιο του 2015 διατηρεί τη θέση του προέδρου του ΔΣ του ΟΣΔΕΛ, του Οργανισμού που εκπροσωπεί πάνω από 7.500 δημιουργούς, συγγραφείς, μεταφραστές και δημοσιογράφους και 800 εκδότες βιβλίων περιοδικών και εφημερίδων σε όλη τη χώρα. Αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (1989) και από το πανεπιστήμιο McGill (1991) του Καναδά, όπου ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές σπουδές του στη Διοίκηση Επιχειρήσεων. Εργάστηκε στη δικηγορική εταιρία Hatzis & Feng (1991-1992) με έδρα το Μόντρεαλ και το 1992 επέστρεψε στην Ελλάδα για να ασκήσει το επάγγελμα του δικηγόρου μέχρι το 1997, παράλληλα με τα καθήκοντά του στον εκδοτικό οίκο Νομική Βιβλιοθήκη, από όπου πέρασε από διάφορες θέσεις ευθύνης μέχρι το 2010, όταν ανέλαβε τη θέση του Προέδρου και Διευθύνοντος συμβούλου του ΔΣ. Είναι τακτικός αρθρογράφος των περιοδικών Συνήγορος και Νομικός Σύμβουλος, επισκέπτης εισηγητής στο διατομεακό τμήμα διοίκησης επιχειρήσεων του Εθνικού και Μετσόβιου Πολυτεχνείου, διαπιστευμένος διαμεσολαβητής του Υπουργείου Δικαιοσύνης (ΑΜ 207) και μέλος πολλών επιστημονικών και επαγγελματικών ενώσεων. Μιλάει αγγλικά και γαλλικά. Είναι παντρεμένος με τη Τζίνα Παπαντωνοπούλου, δικηγόρο και εκδότρια, με την οποία έχουν τρία παιδιά, τον Χάρη, τον Φοίβο και τη Σελίνα.

Διβάνη Λένα Συγγραφέας - τ. Καθηγήτρια Ιστορίας Εξωτερικής Πολιτικής, Νομική Σχολή, ΕΚΠΑ

Η Λένα Διβάνη είναι συγγραφέας. Ήταν Καθηγήτρια στο Νομικό τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου δίδασκε ελληνική και βαλκανική ιστορία εξωτερικής πολιτικής του 20ού αιώνα σε προπτυχιακό επίπεδο και μειονοτικά προβλήματα των Βαλκανίων σε μεταπτυχιακό.

Υπήρξε Visiting Reaserch Fellow στο πανεπιστήμιο Harvard, Visiting Professor στο King’s College του Λονδίνου, επισκέπτρια-ερευνήτρια στο αρχειακό κέντρο της Κοινωνίας των Εθνών στη Γενεύη και υπότροφος του Greek Institute στο Cambridge της Μασσαχουσέτης.

Συνεργάστηκε με το ιστορικό αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας με αντικείμενο τη δημοσίευση των διπλωματικών εγγράφων της Ελλάδας που σχετίζονται με τα εθνικά θέματα.

Συνεργάστηκε με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου στην κατάρτιση βιβλιογραφικής πρότασης για το πρόβλημα των μειονοτήτων.

Συνεργάστηκε με το Ίδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού με θέμα την ελληνική διασπορά.

Συνεργάστηκε με την εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ για θέματα εξωτερικής πολιτικής και μειονοτήτων.

Είναι ιδρυτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ

• Ελλάδα και μειονότητες, το διεθνές σύστημα προστασίας υπό την Κοινωνία των Εθνών, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα, 1995 (επανέκδοση Καστανιώτης, 1999)

• Δωδεκάνησος, Η μακρά πορεία προς την ενσωμάτωση, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα, 1996 (σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών και τη διευθύντρια του Ιστορικού του Αρχείου κ. Φ. Κωνσταντοπούλου)

• Η πολιτική των ελληνικών εξορίστων κυβερνήσεων, εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα, 1992

• Διεθνείς κρίσεις και παρέμβαση της διεθνούς οργανώσεως, Περσικός κόλπος και τέως Γιουγκοσλαβία, εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα, 1994 (επιμέλεια)

• Η εδαφική ολοκλήρωση της Ελλάδας, 1830-1847, ασκήσεις πατριδογνωσίας, εκδόσεις Καστανιώτη, 2000

• Η ύπουλος θωπεία: Ελλάδα και ξένοι 1821-1940, εκδ. Καστανιώτη, 2015

Δημοσίευσε επίσης σειρά άρθρων για ζητήματα εθνικισμού, μειονοτήτων και εδαφικών ανταγωνισμών.

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΘΕΑΤΡΟ

Εμφανίστηκε στα γράμματα το 1994 με τη συλλογή διηγημάτων «Γιατί δε μιλάς για μένα» και κατέκτησε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου λογοτέχνη ΜΑΡΑ ΡΑΛΛΗ. Έκτοτε έχει δημοσιεύσει πολλά μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων και παιδικά βιβλία μεταφρασμένα σε πολλές γλώσσες και διασκευασμένα για την τηλεόραση.

Εμφανίστηκε στο θέατρο το 2002 με το έργο «Η ωραία θυμωμένη», δύο χρονιές στη βραχεία λίστα για βραβείο κοινού νεοελληνικού έργου.

Ακολούθησαν «η πεντανόστιμη», το «οικογενειακό δίκαιο», και το «μεταβατικό στάδιο» που ανέβηκε στο αναλόγιο του Εθνικού Θεάτρου το 2009.

Διετέλεσε αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων Λόγου και μέλος του ΔΣ της ΕΡΤ.

Αρθρογράφησε στα ΝΕΑ, ELLE, Psychologie και Protagon.gr

Ζουμπουλάκης Σταύρος Φιλόλογος - Συγγραφέας - Πρόεδρος Εφορευτικού Συμβουλίου Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας

O Σταύρος Ζουμπουλάκης γεννήθηκε το 1953 στη Συκιά Λακωνίας. Σπούδασε νομική και φιλολογία στην Αθήνα και φιλοσοφία στο Παρίσι. Δίδαξε πολλά χρόνια στη μέση εκπαίδευση. Από το 1998 ως το 2012 διετέλεσε διευθυντής του περιοδικού «Νέα Εστία». Είναι πρόεδρος, από το 2008, του Δ.Σ. του βιβλικού ιδρύματος «Άρτος Ζωής». Το Φεβρουάριο 2013 ανέλαβε τη θέση του προέδρου του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Το 2015 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Έχει συγγράψει πλήθος έργων μυθιστορηματικού, πολιτικού, φιλολογικού και θεολογικού περιεχομένου ενώ αρθρογραφεί τακτικά στον ημερήσιο τύπο. Το 2016 για το βιβλίο του με τίτλο Υπό το φως του μυθιστορήματος τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο δοκιμίου κριτικής ενώ το 2017 τιμήθηκε με το βραβείο του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών για το έργο του Ο στεναγμός των πενήτων. Δοκίμια για τον Παπαδιαμάντη.

Μαλέα Όλγα Σκηνοθέτρια
Παναγιωτόπουλος Νίκος Καθηγητής Κοινωνιολογίας, Τμήμα Επικοινωνίας και Μ.Μ.Ε., ΕΚΠΑ

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1962 και είναι Καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Απόφοιτος της κοινωνιολογικής σχολής του Πανεπιστημίου Κοινωνικών Eπιστημών του Στρασβούργου. Διδάκτορας του ίδιου Πανεπιστημίου. Απόφοιτος του Ινστιτούτου Πολεμολογίας του ίδιου Πανεπιστημίου. Το 2019 τιμήθηκε με τον τίτλο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Ταγτεβερενίδης Παύλος Φιλόλογος, Διευθυντής Μουσικού Σχολείου Πτολεμαΐδας
Κάργα Βασιλική Βιβλιοθηκονόμος, Δανιηλίδειος Παιδική Βιβλιοθήκη, Δήμος Καλαμαριάς

Σχετικές ομιλίες