Bodossaki Lectures on Demand

O Μέγας Αλέξανδρος, η Ευρώπη και η Ελλάδα: το αποτύπωμα του Διαφωτισμού

Briant Pierre, Τόλιας Γιώργος

10 Μαρτίου 2014

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 55:05 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 1353
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /
Ομιλητές
Briant Pierre
Τόλιας Γιώργος

Γλώσσα
Ελληνική, Γαλλική

Ημερομηνία
10/03/2014

Διάρκεια
55:05

Εκδήλωση
Megaron Plus - Διαλέξεις

Χώρος
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Διοργάνωση
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών - Megaron Plus

Κατηγορία
Ιστορία

Ετικέτες
Μέγας Αλέξανδρος, Δύση, Ανατολή, γεωγραφική επέκταση, Διαφωτισμός, στρατιωτικός, πολιτικός

Ο  Μέγας Αλέξανδρος επαναπροσδιόρισε   τον κόσμο, ένωσε για πολλά χρόνια την Ανατολή και τη Δύση σε ένα ενιαίο σύνολο, με έναν τρόπο που ήταν αδιανόητος πριν από αυτόν και δεν επαναλήφθηκε μετά από αυτόν. Για την Ευρώπη οι κατακτήσεις του αποτέλεσαν την υλοποίηση ενός διαρκούς οράματος: την κατοχύρωση της δυτικής κοσμοαντίληψης σε σχέση με τις ανατολικές απειλές και επιρροές.
 

Για τη θέση του Αλέξανδρου στην ευρωπαϊκή ιστορία, αλλά  και για τη συμβολική του σημασία στην εμπορική και πολιτισμική εξάπλωση της Δύσης στη Ανατολή μίλησε, στις 10 Μαρτίου, ο Πιέρ Μπριάν (Pierre Briant), ομότιμος καθηγητής του Κολλεγίου της Γαλλίας στην Έδρα Ιστορίας και Πολιτισμού του Αχαιμενιδικού Κόσμου και του Βασιλείου του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Την εκδήλωση, που έγινε στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Megaron Plus, συντονίζει ο Γιώργος Τόλιας, Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών της Ελλάδας.
 

Η ομιλία του Πιερ Μπριάν πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Collège de France, τη Γαλλική Πρεσβεία στην Αθήνα και το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, στο πλαίσιο του προγράμματος Ελλάς-Γαλλία Συμμαχία 2014.
 

O Πιέρ Μπριάν αναφέρθηκε στον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, που ανέδειξε τον Αλέξανδρο σε σημείο αναφοράς και πρότυπο ή αντιπρότυπο της ευρωπαϊκής εξάπλωσης στη σύγχρονη εποχή. Η ανάλυση της εποχής εξιδανίκευσε τον αρχαίο αυτόν ιδιοφυή πολεμιστή και πολιτικό και δικαίωσε κάθε γεωγραφική ευρωπαϊκή επέκταση με το επιχείρημα της ιερής αποστολής για τη μετάδοση του ευρωπαϊκού-δυτικού πολιτισμού στην υφήλιο.
 

Η εικόνα αυτή, υποστηρίζει ο Πιέρ Μπριάν, κυριάρχησε κυρίως στη Γαλλία, τη Σκωτία και την Αγγλία, αλλά και στην Ισπανία και την Πορτογαλία και τελικά διαδόθηκε και στη Γερμανία, κατά το πρώτο τρίτο του 19ου αιώνα. Η Ελλάδα του Διαφωτισμού στον αγώνα της εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας, υιοθέτησε αυτόν τον διαδεδομένο τρόπο ανάλυσης και τις αναλογίες, που η ανάλυση αυτή είχε καθιερώσει, ανάμεσα στο δεσποτισμό της Περσίας των Αχαιμενιδών  και εκείνο των Σουλτάνων της Κωνσταντινούπολης.
 

Προικισμένος με ιδιαίτερη αντίληψη, ιδιοφυής στρατιωτικός και ικανός πολιτικός, ο Αλέξανδρος στοίχειωσε με την ύπαρξή του την επικράτεια που δημιούργησε, από τον Όλυμπο μέχρι τον Γάγγη, μέσα σε 13 χρόνια. Από τότε μέχρι σήμερα παραμένει ένας δίκοπος ήρωας-ημίθεος και κάθε πλευρά  του αποδίδει τις προθέσεις που υποστηρίζουν τη δική της ερμηνεία του κόσμου.
 

Για τη Δύση ο Αλέξανδρος είναι αυτός που προστάτεψε την Ελλάδα και ίσως και την Ευρώπη από την περσική εξάπλωση, προετοίμασε το έδαφος για τη Ρωμαϊκή κοσμοκρατορία και διέδωσε τον ελληνικό πολιτισμό. Για τους Δυτικούς, αν ο Μακεδόνας βασιλιάς δεν είχε επιτύχει στην Ισσό ή στον Γρανικό και στις άλλες κρίσιμες μάχες, είναι πιθανόν ότι οι Πέρσες και όχι οι Αθηναίοι θα είχαν καθορίσει τη δυτική σκέψη. Πριν από τον πρόωρο θάνατό του, στα 33 του χρόνια, ο Αλέξανδρος είχε εξουσία που δεν είχε αποκτήσει κανείς μέχρι τότε και τη δύναμη να επιβάλλει ειρήνη και σταθερότητα στον κόσμο της εποχής του και να τον ενώνει κάτω από την ίδια σημαία. Αυτή η εικόνα ταξίδεψε στο χρόνο, από τους Έλληνες, στους Ρωμαίους μέχρι τους Ευρωπαίους και τον έκανε μια από τις πιο ανθεκτικές προσωπικότητες –παραδείγματα σε όλη την ιστορία.
 

Η Ανατολή δημιούργησε άλλες εκδοχές του Αλέξανδρου. Για κάποιους ήταν ο ιδιοφυής, εκπαιδευμένος από τον Αριστοτέλη, ηγεμόνας, ο ενοποιητής και για άλλους ο ανελέητος, σαδιστής κατακτητής, ο εχθρός του λαού, ο δαίμονας της κολάσεως. Οι ισλαμιστές συγγραφείς των πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων επέλεξαν να τον περιλάβουν στα μεγάλα έργα τους, σε βαθμό που να τον  κατατάσσουν στους κορυφαίους βασιλείς του Ισλάμ και να τον θεωρούν προφήτη σε ιερή αποστολή με εντολή του Θεού. Οι Ζωροάστρες τον αναθεμάτιζαν για το ρόλο του στην πτώση της μεγάλης, πρώτης τους αυτοκρατορίας και τον κατέτασσαν στους αιώνιους εχθρούς τους. Οι λαοί της Ανατολής ενσωμάτωσαν τις εκστρατείες και τις περιπέτειές του στους ισλαμικούς μύθους και θρύλους.
 

Από όποια θέση και αν τον δει κανείς, ο μεγάλος αυτός άνδρας της αρχαιότητας συνιστά έναν μικρόκοσμο στις σχέσεις Ανατολής-Δύσης μέχρι σήμερα. Είναι ένα ιστορικό πρόσωπο, το οποίο εξακολουθεί να τροφοδοτεί μια εσαεί συζήτηση για τις επιρροές της Δύσης στην Ανατολή, για τα μαθήματα της Ανατολής προς τη Δύση και να χρησιμεύει ως αφετηρία για τις εικόνες που δημιουργεί η κάθε πλευρά για την άλλη.
 

Ο Πιέρ Μπριάν αφιέρωσε τη μακρόχρονη ακαδημαϊκή του καριέρα στη μελέτη της μακρινής αυτής προχριστιανικής ιστορικής περιόδου, εποχής που η περσική αυτοκρατορία, η μεγαλύτερη που υπήρξε ποτέ, διεκδίκησε την επέκτασή της προς τα δυτικά και βρήκε απέναντί της τον Μαραθώνα και τη Σαλαμίνα και τελικά τον Αλέξανδρο. «Οι Πέρσες και η Αυτοκρατορία», «Αντίγονος ο Μονόφθαλμος», «Βασιλείς, Φυλές και Αγρότες» είναι μερικά από τα βιβλία που έχει γράψει, με τα οποία εξιχνιάζει τις συνθήκες, τη δυναμική και τη γεωπολιτική του 3ου π.Χ. αιώνα. Το βιβλίο Ανοιχτή επιστολή στον Μέγα Αλέξανδρο σε μετάφραση Κατερίνας Σχινά κυκλοφορεί και στη χώρα μας από τις εκδόσεις Πατάκη.

Briant Pierre Ομότιμος καθηγητής του Collège de France, Έδρα Ιστορίας και πολιτισμού του αχαιμενιδικού κόσμου και του βασιλείου του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Γεννημένος το 1940 στην Ανζέρ, ο Πιέρ Μπριάν σπούδασε ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Πουατιέ και δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Τουρ πριν γίνει καθηγητής στο Κολλέγιο της Γαλλίας. Από το 2000 έως το 2012 είχε τη θέση του προέδρου στο Επιστημονικό Συμβούλιο των Γαλλικών Ερευνητικών Κέντρων και Ινστιτούτων για τις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες για τη λεκάνη της Μεσογείου, για την Τουρκία, το Ιράν και την Κεντρική Ασία, του γαλλικού Υπουργείου Εξωτερικών.

Παράλληλα, ήταν μέλος της Συντακτικής Επιτροπής της Ιστορίας των Αχαιμενιδών σε συνεργασία με το Ολλανδικό Ινστιτούτο για την Εγγύς Ανατολή και το Γερμανικό Ινστιτούτο Δύσης-Ανατολής. Είναι ο ιδρυτής και Διευθυντής της επιθεώρησης Persika, ενώ υπήρξε και πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του διεθνούς προγράμματος www.achmenet.com, που ανέπτυξε το Κολλέγιο της Γαλλίας και το οποίο διαχειρίζεται το Μουσείο του Λούβρου από το 2010.

Τόλιας Γιώργος Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών-Τμήμα Νεοελληνικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
Ο Γιώργος Τόλιας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1959. Είναι πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (Paris III, 1982), διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (Paris IV, 1993), και Habilité à diriger des recherches του Πανεπιστημίου της Νίκαιας (Sophia Antipolis, 2000). Εργάσθηκε στο Ίδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού (1993-1995) και στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (1995-), όπου είναι διευθυντής ερευνών στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Τμήμα Νεοελληνικών Ερευνών (2003-). Είναι υπεύθυνος του ερευνητικού προγράμματος ''Γεωγραφική παιδεία και ιστορία της χαρτογραφίας'', αφιερωμένο στην ιστορική μελέτη των προσλήψεων και των αναπαραστάσεων του χώρου, αφηγηματικών και εικονικών, και στην επίδρασή τους στην πολιτική, πολιτιστική και τεχνολογική ιστορία.. Έχει δημοσιεύσει μονογραφίες και άρθρα γύρω από την πρόσληψη του ελληνικού χώρου, την ιστορία της αρχαιολογίας και των ελληνικών σπουδών, την ιστορία της χαρτογραφίας, του περιηγητισμού και της γεωγραφικής σκέψης. Υπήρξε υπότροφος του Πανεπιστημίου του Princeton (Program in Hellenic Studies, 1997), του Πανεπιστημίου του Madison-Wisconsin (Institute for Research in the Humanities, 2001-02), και επισκέπτης διευθυντής σπουδών στην École Pratique des Hautes Études (2009). Ήταν Γενικός Γραμματέας του 18ου Διεθνούς Συνεδρίου για την Ιστορία της Χαρτογραφίας (Αθήνα 1999), υπεύθυνος του προγράμματος και συνεκδότης του τόμου Στα βήματα του Παυσανία: η αναζήτηση της ελληνικής αρχαιότητας, Αθήνα, Κότινος για το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και την Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, 2007. Είναι κάτοχος του βραβείου της Association pour l'Encouragement des études Grecques (1999) και του βραβείου Imago Mundi (2006).

Σχετικές ομιλίες