Bodossaki Lectures on Demand

Κλινικές επιδράσεις της χρόνιας κορτιζονοθεραπείας στο Ενδοκρινικό σύστημα: Πρόληψη και αντιμετώπιση

Λιβαδάς Σαράντης

15 Απριλίου 2011

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 18:33 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 2398
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

Η κορτιζόλη αποτελεί μια από τις πλέον ισχυρές και απαραίτητες, για την ανθρώπινη ζωή, ορμόνες. Η συμμετοχή της κορτιζόλης πρακτικά, σε κάθε ιστό, οδήγησε στη θεραπευτική χορήγησή της για την αντιμετώπιση πληθώρας παθήσεων. Εξ αιτίας των πλειοτροπικών δράσεων της κορτιζόλης όμως, η χορήγησή της έχει συχνά ανεπιθύμητες ενέργειες (σε ιστούς πέραν του ιστού-στόχου).

Τα συνηθέστερα αίτια της χρόνιας χορήγησης κορτικοειδών είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα (23%), η ρευματική πολυμυαλγία (22%) και το άσθμα/χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (19%). Η μακροχρόνια χορήγηση γλυκοκορτικοειδών αυξάνει με την ηλικία, ενώ οι ανεπιθύμητες ενέργειές της στο ενδοκρινικό σύστημα είναι πολλές:

Ι. Οστεοπόρωση: Η επαγόμενη από τα γλυκοκορτικοειδή οστεοπόρωση αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη αιτία οστεοπόρωσης μετά την μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση. Η απώλεια της οστικής μάζας κυμαίνεται από 3% ως 27% και επηρεάζει εξίσου και τα δύο φύλα. Επίσης διαπιστώνεται αύξηση του αριθμού των καταγμάτων, η οποία είναι ανάλογη με την δόση των γλυκοκορτικοειδών και τη διάρκεια της χορήγησής τους. Η διακοπή της θεραπείας ή η κατά το δυνατόν χορήγηση μικρότερης δόσης είναι το πρώτο βήμα για την πρόληψη και τη θεραπεία της επαγόμενης από τα γλυκοκορτικοειδή οστεοπόρωσης.

ΙΙ. Ομοιοστασία της γλυκόζης: Η επίδραση των γλυκοκορτικοειδών στο μεταβολισμό των υδατανθράκων έχει ως συνέπεια την αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης σακχαρώδους διαβήτη. Η δόση και η διάρκεια χορήγησης παίζουν ρόλο στην αύξηση του κινδύνου, όπως επίσης και το γενετικό υπόβαθρο κάθε ασθενούς.

ΙΙΙ. Θυρεοειδική λειτουργία: Τα γλυκοκορτικοειδή επηρεάζουν τα επίπεδα της θυρεοειδικής ορμόνης στον ορό. Η καταστολή της θυρεοειδικής ορμόνης από τα γλυκοκορτικοειδή εξαρτάται από το είδος του γλυκοκορτικοειδούς και ασκείται τόσο στην υποθάλαμο όσο και στην υπόφυση.

ΙV. Λειτουργία γονάδων: Ο άξονας υποθάλαμος-υπόφυση-γονάδες είναι συνήθως κατεσταλμένος, τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, με ανάλογα συμπτώματα. Μετά τη διακοπή της αγωγής ο άξονας συνήθως αποκαθίσταται σε διάστημα 3-6 μηνών.

V. Λειτουργία Σωματοτρόπου άξονα: Η υπερκορτιζολαιμία μειώνει την κατά ώσεις έκκριση της αυξητικής ορμόνης, καθώς επίσης και την απάντησή της σε διάφορα ερεθίσματα. Η μακρά χορήγηση γλυκοκορτικοειδών σε παιδιά μειώνει την ανάπτυξή τους και συχνά απαιτείται εξωγενής χορήγηση αυξητικής ορμόνης.

VI. Επινεφριδική ανεπάρκεια: H χρόνια χορήγηση γλυκοκορτικοειδών αποτελεί τη συχνότερη αιτία επινεφριδικής ανεπάρκειας, η οποία οφείλεται σε καταστολή του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια. Ο βαθμός της καταστολής εξαρτάται από τη δόση, την ισχύ του χορηγούμενου κορτικοειδούς, τη συχνότητα και το χρόνο χορήγησης στη διάρκεια του 24-ώρου.

Λιβαδάς Σαράντης Ενδοκρινολόγος, Γ' Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο "Σωτηρία"

Ο Σαράντης Λιβαδάς αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή Αθηνών το 1994 και ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή στην Ενδοκρινολογία το 2007. Έχει δημοσιεύσει περισσότερα από 30 άρθρα σε ιατρικά περιοδικά και τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα καλύπτουν τη παθοφυσιολογία του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών, τους μηχανισμούς αντίστασης στην ινσουλίνη, τους προεφηβικούς παράγοντες που οδηγούν σε αυτό το σύνδρομο, όπως και τις μετα-εμμηνοπαυσιακές καρδιαγγειακές επιπλοκές της υπερβολικής υπερανδρο-γοναιμίας και της αντίστασης στην ινσουλίνη. Η τωρινή θέση του Σαράντη Λιβαδά είναι αυτή του Μεταδιδακτορικού Ερευνητή στο Τμήμα Ενδοκρινολογίας του Γ΄ Παθολογικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής Αθηνών

1. Gaillard R, Grossman AB, Kola B, Lacroix A, Mancini T, Mantero F, et al, Diagnosis and Complications of Cushing’s Syndrome: A Concensus Statement, J Clin Endocrinol Metab 2003
 
2. Haugen BR, Drugs that suppress TSH or cause central hypothyroidism, Best Pract Res Clin Endocr Med 2009
 
3. Richter B, Neises G, Clar C, Glucocorticoid withdrawal schemes in chronic medical disorders. A systematic review, Endocrinol Metab Clin North Am 2002
 
4. Americal College of Rheumatology Ad Hoc committee on Glucocorticoif-Induced Osteoporosis, Recommendations for the prevention and treatment of glucocorticoid-induced osteoporosis, Arth Rheum 2001

5. McDonough AK, Curtis JR, Saag KG, The epidemiology of glucocorticoid-associated adverse events, Curr Opin Rheumatol 2008
 
6. Hoes JN, Jacobs JW, Verstappen SM, Bijlsma JW, Van de Heijden GJ, Adverse events of low – to medium dose oral glucocorticoids in inflammatory diseases: a meta-analysis, Ann Rheum Dis 2009

Σχετικές ομιλίες