Bodossaki Lectures on Demand
ΙΔΡΥΜΑ ΜΠΟΔΟΣΑΚΗ

Γονίδια, Εγκέφαλος & Τέχνη

Αναγνωστούλη-Πουλημένου Μαρία

29 Σεπτεμβρίου 2012

ΟΜΙΛΙΕΣ
EXIT FULL SCREEN VIDEO & SLIDES
ΔΙΑΡΚΕΙΑ 24:41 ΠΡΟΒΟΛΕΣ 3760
ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ /

Η ενασχόληση με την διερεύνηση και ανάλυση θεμάτων που άπτονται του πεδίου της Αισθητικής, του Ωραίου, και της καλλιτεχνικής δημιουργίας ξεκινά από την Αρχαία Ελλάδα, με τις εκλεπτυσμένες και διεισδυτικές ιδέες φιλοσόφων, όπως του Πυθαγόρα του Πλάτωνα, και του Αριστοτέλη. Στην πρωτοχριστιανική περίοδο επικρατεί η θεώρηση του Πλωτίνου και αργότερα του Αυγουστίνου, ενώ επακολουθούν οι προσεγγίσεις του Καρτέσιου, του Κάντ, και πολλών άλλων φιλοσόφων, μέχρι την πρώτη αναφορά του όρου Αισθητική από τον Baumgarten το 1750 στην Γερμανία.

Μέχρι την δεκαετία του 1990, πέραν των κλασσικών φιλοσοφικών προσεγγίσεων, υπάρχουν προσπάθειες κυρίως ψυχολογικών πειραματικών προσπελάσεων του θέματος Εγκέφαλος και Τέχνη. Η δεκαετία 1990-2000 ονομάστηκε η Δεκαετία του Εγκεφάλου, από το γεγονός των εξαιρετικά καινοτόμων ανακαλύψεων στον ευρύτερο τομέα των νευροεπιστημών, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει  στο προσκήνιο η εφαρμογή των μη κλασσικών νευροαπεικονιστικών μεθόδων (PET, fMRI, DTI), που άλλαξαν ριζικά τις γνώσεις μας για τις εγκεφαλικές λειτουργίες, με την εικόνα του δρώντος εγκεφάλου στον παρόντα χρόνο.

Τότε καινοτόμοι και τολμηροί νευροβιολόγοι, όπως ο Prof. Zeki, χρησιμοποίησαν τα νέα αυτά εργαλεία για τον σχεδιασμό εργασιών που ανέδειξαν για πρώτη φορά ποιές νευρωνικές δομές ενεργοποιούνται στην διάρκεια απόλαυσης έργων τέχνης και την γειτνίαση ή αλληλοεπικάλυψη περιοχών που ενεργοποιούνται τόσο στην έκθεση σε εικαστικά όσο και σε μουσικά έργα. Ο όρος Νευροαισθητική πρωτοεισήχθη από τον Prof. Zeki το 1994 και αναφερόταν στην νέα οπτική γωνία ανάλυσης του φαινομένου της Τέχνης, με καθαρά βιολογικούς όρους και μεθοδολογίες. Το έργο του “Εσωτερική Όραση” υπήρξε τομή για το νεοδημιουργηθέν πεδίο της Νευροαισθητικής και συμπύκνωνε τα πειράματά του για τον οπτικό εγκέφαλο και τις fMRI απεικονίσεις του εγκεφάλου που εκτίθεται σε έργα Τέχνης.

Ωστόσο η βιολογική προσέγγιση της παραγωγής και απόλαυσης Τέχνης μέσα από το γονιδίωμα, που επηρεάζει όλες τις εγκεφαλικές λειτουργίες, μόνο πολύ πρόσφατα αναδύθηκε στον χώρο των Νευροεπιστημών. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η δημιουργία Τέχνης είναι ένα αποκλειστικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό που εδράζεται σταθερά στην βιολογία μας και το οποίο φαίνεται ότι μας έδωσε εξελικτικά πλεονεκτήματα ως είδος. Αυτό προκύπτει από το ότι βρίσκουμε τις διάφορες μορφές Τέχνης σε όλους τους πολιτισμούς, πανάρχαιους και πρόσφατους, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γής. Eπιπλέον, η αντίληψη των ωραίων προσώπων και η αντίληψη μελωδιών είναι άμεση ακόμη και από βρέφη 2-3 μηνών, γεγονός που δίνει έμφαση στις εγγενείς συνιστώσες της αισθητικής εμπειρίας.
 
Σχετικά με τις καλλιτεχνικές ιδιοφυΐες, το εξαιρετικό ταλέντο και την καλλιτεχνική έμπνευση, υπήρχε για αρκετά χρόνια διχογνωμία για το κατά πόσο είναι όλα αυτά μόνο θέμα επιγενετικών δεξιοτήτων σε σχέση με το κοινωνικό περιβάλλον και την μόρφωση, ή υπάρχει σαφής και υπερισχύουσα γονιδιακή επίδραση. Φυσικά όπως και με την έκφραση όλων σχεδόν των ανθρώπινων χαρακτηριστικών, τόσο τα γονίδια όσο και το περιβάλλον παίζουν ρόλο, με άλλοτε άλλη ποσοστιαία αναλογία.

Πρόσφατα σε μελέτη οικογένειας Μουσικών Φιλανδών  βρέθηκε ένας υπεύθυνος γονιδιακός τόπος στο χρωμόσωμα 4q22, ενώ άλλη πρόσφατη μελέτη εμπλέκει πολυμορφισμούς (SNP8NRG243177/rs6994992) στο γονίδιο της  Neuregulin 1, με αυξημένη καλλιτεχνική δημιουργικότητα και δημιουργική σκέψη, σε άτομα με υψηλή ευφυΐα και υψηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις. Ειδικώτερα ο Τ/Τ γονότυπος βρέθηκε στα υψηλότερης βαθμολογίας άτομα, ενώ το ίδιο αποτέλεσμα έδωσαν προγενέστερα, άτομα με μεγάλο κίνδυνο ψυχωσικής συμπτωματολογίας! Πολύ αξιόλογες μελέτες προκύπτουν και από τις μελέτες διδύμων. 

Φυσικά, τα γονίδια και οι μεταλλάξεις τους, που εμπλέκονται στο σύστημα των νευροδιαβιβαστών και των ορμονών, που συγκροτούν σε μεγάλο βαθμό το υπόστρωμα των εγκεφαλικών διεργασιών για την δημιουργία και παραγωγής Τέχνης, παίζουν επίσης αξιολογώτατο ρόλο.
Αυτά και άλλα παραδείγματα που θα αναφερθούν, επιτείνουν την αρχική μας πρόβλεψη ότι στο άμεσο μέλλον μερικές από τις συγκλονιστικώτερες πληροφορίες στο πεδίο της Νευροαισθητικής θα προκύψουν συνδυαστικά, από τα πεδία της νευροαπεικόνισης και της γενετικής.

Αναγνωστούλη-Πουλημένου Μαρία Επίκουρη Καθηγήτρια Νευρολογίας - Υπεύθυνη Ανοσογενετικού Εργαστηρίου, Αιγινήτειο Νοσοκομείο

H  Μαρία Αναγνωστούλη γεννήθηκε στην Λάρισα, αποφοίτησε από το Β΄ Λύκειο Ζωγράφου και την Ιατρική Σχολή Αθηνών. Ολοκλήρωσε την ειδίκευσή της στην Νευρολογία, σταδιακά στα Νοσοκομεία «ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ», «ΣΩΤΗΡΙΑ» και «ΑΙΓΙΝΗΤΕΙΟ». Εκπόνησε την διδακτορική της Διατριβή στο Ερευνητικό Εργαστήριο της Νευρολογικής Κλινικής με θέμα “Μελέτη των επιπέδων βιοτίνης στο ΕΝΥ και στον ορό νευρολογικών ασθενών” σε συνεργασία με το Ραδιοανοσολογικό Τμήμα του Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών ΕΚΕΦΕ «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ». Μετεκπαιδεύτηκε σε μοριακές τεχνικές τυποποίησης των Αντιγόνων Ιστοσυμβατότητας  HLA, στο Παν/κό Εργαστήριο του Καθηγητού Terasaki στο UCLA των ΗΠΑ και στο  εργαστήριο της GENTRAK στην Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ. Μετεκπαιδεύτηκε επίσης στο  Stroke Service του Παν/κού Νοσοκομείου του Harvard, Massachusets General Hospital. Στην συνέχεια εγκατέστησε και λειτούργησε το Ανοσογενετικό Εργαστήριο στην Νευρολογική Κλινική του Αιγινητείου Νοσοκομείου, ενώ συμμετείχε και σε άλλα ερευνητικά πρωτόκολλα στα πεδία της νευροανοσολογίας, της νευροχημείας και της νευροψυχολογίας, με κύριο νόσημα αναφοράς την Σκλήρυνση κατά Πλάκας. Εκλέχθηκε ως Λέκτορας και στην συνέχεια ως Επίκουρη Καθηγήτρια Νευρολογίας στην Α΄ Νευρολογική Κλινική, ΕΚΠΑ, όπου υπηρετεί μέχρι σήμερα. Συνεργάσθηκε με αρκετά Πανεπιστημιακά Κέντρα και Εργαστήρια του Εξωτερικού. Συμμετείχε σε περισσότερα από 150 Συνέδρια-Ημερίδες-Συμπόσια, ενώ ως προσκεκλημένη ομιλήτρια σε περισσότερες από 25 επιστημονικές εκδηλώσεις. Είναι μέλος πολλών επιστημονικών εταιρειών και συγγραφέας 130 εργασιών, ως άρθρων και περιλήψεων συνεδρίων. Συμμετείχε ως προσκεκλημένη ομιλήτρια σε τηλεοπτικές εκπομπές και είναι συγγραφέας άρθρων στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο. Υπήρξε εκλεγμένο μέλος της Γενικής Συνέλευσης της Ιατρικής Σχολής, ΕΚΠΑ το 2009.Υπήρξε κύρια εμπνευστής και συνδιοργανώτρια του Διήμερου Διεπιστημονικού Σεμιναρίου για την ΣΚΠ,  με τίτλο, “Διάλογοι Ελλήνων Νευροεπιστημόνων για την ΣΚΠ”, που είχε σαφή επιτυχία. Είναι Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του Συμποσίου Νευροαισθητικής. Πέραν της Νευρολογίας και των Νευροεπιστημών, άλλα ενδιαφέροντά της είναι η Ιστορία της Νευρολογίας και της Ιατρικής και η Φιλοσοφία των Επιστημών και παρουσίασε αρκετές πρωτότυπες εργασίες και σε αυτόν τον τομέα. Ασχολείται επίσης με την μουσική και την Μονωδία. Είναι παντρεμένη με τον εικαστικό και ποιητή Σπύρο Πουλημένο.

Ιστότοπος της Μαρίας Αναγνωστούλη

Σχετικές ομιλίες