ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΟΜΙΛΙΑΣ

 

Τίτλος:

Το πρόσωπο και το έργο – Ιωάννα Παπαντωνίου
 

Ομιλητές:

Παπαντωνίου Ιωάννα ,
Ζέρβας Γιάννης ,
Μαυρομούστακος Πλάτων ,
Πετροπούλου Ιωάννα
 

Γλώσσα:

Ελληνική
 

Ημερομηνία:

29/11/2017
 

Διάρκεια:

84:35
 

Εκδήλωση:

Εκδηλώσεις της Εταιρείας Σπουδών
 

Διοργανωτής:

Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας - Ιδρυτής: Σχολή Μωραΐτη
 

Χώρος:

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
 

Κατηγορία:

Τέχνες / Πολιτισμός
 

Ετικέτες

Ιωάννα Παπαντωνίου , σκηνογραφία , ενδυματολογία , θέατρο , λαογραφία , Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα , Ναύπλιο
 
 
 
Η Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας (ιδρυτής Σχολή Μωραΐτη) διοργανώνει έναν τύπο εκδηλώσεων, με θεματικό άξονα το έργο και την προσωπικότητα ενός διακεκριμένου διανοούμενου, επιστήμονα, καλλιτέχνη, που έχει αφήσει το αποτύπωμά του στη σύγχρονη νεοελληνική πραγματικότητα και συνεχίζει να διατυπώνει θέσεις και προτάσεις. Οι εκδηλώσεις αυτές, υπό τον γενικό τίτλο «ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ», έχουν τη μορφή ανοιχτής συζήτησης, όπου με τρόπο άμεσο και ζωντανό φωτίζονται οι πολλαπλές όψεις του έργου του προσκεκλημένου, οι απόψεις αλλά και οι προσωπικές του εμπειρίες, οι φανερές και κρυφές πλευρές της συνολικής του πορείας. 

Η τελευταία εκδήλωση της σειράς αυτής, που πραγματοποιήθηκε στον Πολυχώρο του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής στις 29 Νοεμβρίου 2017, ήταν αφιερωμένη σε μια σπουδαία ελληνίδα με μεγάλη προσφορά τόσο στο θέατρο όσο και στο χώρο της ελληνικής λαογραφίας, τη σκηνογράφο-ενδυματολόγο Ιωάννα Παπαντωνίου, η οποία έχει προσφέρει πολύπλευρα στη διάσωση του λαογραφικού μας πλούτου, με μακροχρόνια έρευνα πάνω στο λαϊκό ένδυμα, και έχει σημαντική παρουσία στον σκηνογραφικό και ενδυματολογικό σχεδιασμό πολλών έργων του ελληνικού και παγκόσμιου δραματολογίου. Είναι ιδρύτρια του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος, το οποίο συμπληρώνει περισσότερα από 40 χρόνια ζωής, με πλούσιες ερευνητικές και εκδοτικές δραστηριότητες. 
 
Στη διάρκεια της εκδήλωσης αυτής η Ιωάννα Παπαντωνίου συνομίλησε με τους καθηγητές του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιάννη Ζέρβα, και Πλάτωνα Μαυρομούστακο, καθώς και με την ιστορικό Ιωάννα Πετροπούλου η οποία ήταν και η συντονίστρια της συζήτησης.

Η Ιωάννα Παπαντωνίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1936. Ασχολήθηκε αρχικά με τη λαογραφία και στη συνέχεια σπούδασε σκηνογραφία και ενδυματολογία στο Wimbledon School of Art στο Λονδίνο (1967-1970). Η πρώτη της επαγγελματική δουλειά, το 1971, ήταν τα σκηνικά και τα κοστούμια για τον Κοριό του Μαγιακόφσκι, που παρουσίασε το Προσκήνιο σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού.
 
Έκτοτε έχει φιλοτεχνήσει σκηνικά και κοστούμια για σημαντικά έργα του ελληνικού και παγκόσμιου δραματολογίου, όπως Η δίκη του Κάφκα (1971), Σαν περάσουν πέντε χρόνια (1971), Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα (1988) του Λόρκα, Τριαντάφυλλο στο στήθος (1971), Καμίνο Ρεάλ (1974), Ξαφνικά το τελευταίο καλοκαίρι (1988) του Τ. Ουίλλιαμς, Ο έμπορος της Βενετίας (1971), Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας (1971), Τρωίλος και Χρυσηίδα (1973), Το ημέρωμα της στρίγγλας (1975), Η δωδέκατη νύχτα (1990), Άμλετ – Το δάγκωμα του φιδιού (1998) του Σαίξπηρ, Μάνα Κουράγιο (1971), Ταμπούρλα στη νύχτα (1974), Γαλιλαίος (1990) του Μπρεχτ, Ακμή και παρακμή της πόλης Μαχαγκόνυ των Μπρεχτ – Κ. Βάιλ (1977), Το δάσος του Οστρόφσκι (1972), Ο λοχαγός τον Κέπενικ του Κ. Τσουκμάιερ (1972), Οπερέττα (1972), Υβόννη, πριγκίπισσα της Βουργουνδίας (1985) του Β. Γκομπρόβιτς, Ανάσταση του Τολστόι (1973), Βικτόρ ή τα παιδιά στην εξουσία του Βιτράκ (1973), Ο Καραγκιόζης παραλίγο βεζύρης τον Γ. Σκούρτη (1973), Κόκκινα τριαντάφυλλα για μένα του Ο’ Κέιζυ (1974), Η τύχη της Μαρούλας (1974), Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας (1992) του Κορομηλά, Δον Κάρλος του Σίλλερ (1975), Οι τρεις αδελφές του Τσέχωφ (1975), Καποδίστριας του Καζαντζάκη (1976), Οι μικροαστοί τον Γκόρκι (1976), Η ερυθρά νήσος του Μπουλγκάκωφ (1978), Η νίκη της Αναγνωστάκη (1978), Το γαλάζιο πουλί τον Μαίτερλινγκ (1980), Σίβυλλα του Σικελιανού (1981), Ο γάμος του γανωματή, Καβαλάρηδες στη θάλασσα, Ο ίσκιος του λαγκαδιού (1982) του Συνγκ, Το γαϊτανάκι του Α. Σνίτσλερ (1984), Ταρτούφος (1985), Ο ασυλλόγιστος (1986), Ο αρχοντοχωριάτης (1992) του Μολιέρου, Η δολοφονία του Μαρά του Βάις (1988), Ο επιθεωρητής του Γκόγκολ (1988), Οι δούλες του Ζενέ (1991), Κωνσταντίνου και Ελένης του Σεβαστίκογλου (1991), Η παρεξήγηση τον Καμύ (1992), Ο Κατσούρμπος του Χορτάτση (1993), Η κατάληψη τον Κορρέ (1994), Ο έφηβος του Ντοστογιέφσκι (1994) κ.ά.
 
Ως σκηνογράφος – ενδυματολόγος, δούλεψε με το Θέατρο Τέχνης και με το θίασο Αλέξη Μινωτή – Κατίνας Παξινού, όπως επίσης και με Κρατικά Θέατρα (Εθνικό Θέατρο, Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος) και με θιάσους του ελεύθερου θεάτρου. Χάρη στο Σολομό, η Ιωάννα Παπαντωνίου ήταν η πρώτη γυναίκα που εργάστηκε ως ενδυματολόγος στο Εθνικό Θέατρο (Ορέστης, Επίδαυρος – 1971), σπάζοντας μια ανδρική παράδοση 39 ετών. Η ίδια εκφράζεται με θαυμασμό για τον Κάρολο Κουν και εκτιμά τη δουλειά του Κώστα Τσιάνου στο Θεσσαλικό Θέατρο (ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Λάρισας). Στο εξωτερικό, συνεργάστηκε με τον Michael Elliot στο Royal Exchange Theatre του Manchester.
 
Με το αρχαίο δράμα ασχολείται από το 1970, όταν εκπόνησε τη διπλωματική της εργασία στο Wimbledon School of Art, με θέμα τις Βάκχες, ενώ την επόμενη χρονιά (1971) έκανε την πρώτη της επαγγελματική εμφάνιση στο χώρο του αρχαίου δράματος με τις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη, που παρουσιάστηκαν στο Θέατρο Κήπου της Θεσσαλονίκης σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού. Έκτοτε συνεργάζεται σε παραστάσεις αρχαίων τραγωδιών με σημαντικούς σκηνοθέτες -Κάρολο Κουν, Αλέξη Σολομό, Κώστα Μπάκα και Κώστα Τσιάνο. Σε ορισμένες περιπτώσεις εργάστηκε μόνο ως ενδυματολόγος ενώ σε άλλες και ως σκηνογράφος.
 
Συνεργάστηκε στον Ορέστη του Ευριπίδη (Εθνικό Θέατρο -1971, 1973, σκηνοθεσία Α. Σολομού), στους Επτά επί Θήβας του Αισχύλου (Θέατρο Τέχνης -1975, 1977, σκηνοθεσία Κ. Κουν και Κ.Θ.Β.Ε. -1993, σκηνοθεσία Σ. Τσακίρη), στη Μήδεια του Ευριπίδη (Εθνικό Θέατρο -1976, 1977, 1978, σκηνοθεσία Α. Σολομού), στις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη (Προσκήνιο -1971 και Εθνικό Θέατρο -1978, 1979, 1982, σκηνοθεσία Α. Σολομού), στη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη (Εθνικό Θέατρο -1979, σκηνοθεσία Α. Σολομού), στις Βάκχες του Ευριπίδη (B.B.C. -1980), στους Αχαρνής του Αριστοφάνη (Εθνικό Θέατρο -1980, σκηνοθεσία Κ. Μπάκα), στον Φιλοκτήτη του Σοφοκλή (Royal Exchange Theatre, Manchester, 1981), στην Ειρήνη του Αριστοφάνη (Εθνικό Θέατρο -1983, σκηνοθεσία Κ. Μπάκα), στην Εκάβη του Ευριπίδη (Εθνικό Θέατρο -1985, σκηνοθεσία Λ. Κωστόπουλου, Προσκήνιο -1987, σκηνοθεσία Α. Σολομού και Εθνικό Θέατρο -1994, σκηνοθεσία Κ. Τσιάνου), στους Βατράχους του Αριστοφάνη (Εθνικό Θέατρο -1986, σκηνοθεσία Κ. Μπάκα και Θέατρο Τέχνης -1992, 1993, σκηνοθεσία Μ. Κουγιουμτζή), στις Εκκλησιάζονσες του Αριστοφάνη (ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Ρόδου -1987, σκηνοθεσία Π. Παπαϊωάννου και Εθνικό Θέατρο «Παιδικό Στέκι» -1997, σκηνοθεσία Κ. Ρουγγέρη), στους Ιππής τους Αριστοφάνη (Εθνικό Θέατρο -1991, σκηνοθεσία Κ. Μπάκα), στις Χοηφόρους του Αισχύλου (ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Λάρισας, Θεσσαλικό Θέατρο -1992, σκηνοθεσία Κ. Τσιάνου), στις Ικέτιδες του Αισχύλου (Δεσμοί -1994, σκηνοθεσία Στ. Ντουφεξή) και στην Αντιγόνη του Σοφοκλή (Διόνυσος -1995, σκηνοθεσία Λ. Τσάγκα).
 
Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την επιτόπια έρευνα για τα θέματα του λαϊκού ενδύματος και του χορού στο Λύκειο Ελληνίδων Αθηνών κατά το διάστημα 1956-1966 και δημοσίευσε βιβλία και άρθρα με θέμα τις ελληνικές τοπικές φορεσιές και τη μόδα (Ελληνικές φορεσιές, Αθήνα 1973, 1974 – Ελληνικές φορεσιές. Γυναικείες, Ναύπλιο 1974– Ελληνικές φορεσιές. Ανδρικές, Ναύπλιο 1974 – Ελληνικές φορεσιές, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Ναύπλιο 1981 – Η ελληνική γυναικεία φορεσιά και το κόσμημα άλλοτε και τώρα, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα και Υπουργείο Πολιτισμού, Αθήνα 1985 – Ελληνικές φορεσιές. Συλλογή Λυκείου των Ελληνίδων Καλαμάτας, Αθήνα 1991 – Μακεδόνικες φορεσιές, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Ναύπλιο 1992 –Greek Traditional Costumes, Lyceum Club of Greek Women, Secreteriat General for Press and Information, Athens 1993 – Ελληνικές τοπικές ενδυμασίες, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Ναύπλιο 1996 – «Φορεσιε’ς της Μακεδονίας», Μακεδόνικη Ζωή, αρ. 96, Θεσσαλονίκη, Μάιος 1974, σ. 24-31 – «Οι φορεσιές Αλώνων και Ανταρτικού», Μακεδόνικη Ζωή, αρ. 99, Θεσσαλονίκη, Αύγουστος 1974, σ. 36-39 – «Οι τοπικές φορεσιές Φλωρίνης», Μακεδόνικη Ζωή, αρ. 100, Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 1974, σ. 26-30 – «Ανδρικές φορεσιές Βορείου Ελλάδος», Μακεδόνικη Ζωή, αρ. 102, Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 1974, σ. 24-31 – «Φορεσιές της Θράκης», Μακεδόνικη Ζωή, αρ. 104, Θεσσαλονίκη, Ιανουάριος 1975, σ. 26-31 – «Θρακιώτικες φορεσιές», Μακεδόνικη Ζωή, αρ. 105, Θεσσαλονίκη, Φεβρουάριος 1975, ο. 26-31 -«Σαρακατσάνοι: φορεσιές και στολίδια», Μακεδόνικη Ζωή, αρ. 109, Θεσσαλονίκη, Ιούνιος 1975, ο. 26-33 – «Συμβολή στη μελέτη της γυναικείας ελληνικής παραδοσιακής φορεσιάς», Εθνογραφικά 1, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Ναύπλιο 1978, σ. 5-92 – «Οι φορεσιές της Ορεινής Σερρών», Εθνογραφικά 3, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Ναύπλιο 1981-82, ανάτυπο – «Οι τοπικές φορεσιές στο Αιγαίο από την Άλωση μέχρι την Απελευθέρωση», Εθνογραφικά 4-5, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Ναύπλιο 1983-85, ανάτυπο).
 
Το 1974 ίδρυσε το «Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα Βασίλειος Παπαντωνίου», το οποίο έχει αναπτύξει αξιόλογη δραστηριότητα και τιμήθηκε το 1981 με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Μουσείου της Χρονιάς. Η Ιωάννα Παπαντωνίου βραβεύτηκε το 1981 από την Ακαδημία Αθηνών για την προσφορά της στην επιστήμη και το θέατρο και το 1987 της απονεμήθηκε το Κρατικό Βραβείο για την ενδυματολογική της εργασία στην ταινία του Φώτου Λαμπρινού Δοξόμπους.
 
Δίδαξε Ιστορία Ενδυματολογίας και Σκηνογραφίας στα Τμήματα Θεατρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (1992-1993) και του Πανεπιστημίου Πατρών (1993-1996).

(Πηγή βιογραφικών στοιχείων Ιωάννας Παπαντωνίου: Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού)

 
  • Σκηνογράφος - ενδυματολόγος
    Σκηνογράφος-ενδυματολόγος, ιστορικός του ενδύματος, επίτιμη διδάκτορας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Συνεργάστηκε με σημαντικούς σκηνοθέτες στα κρατικά θέατρα και σε ελεύθερους θιάσους. Από το 1956 έως το 1976 ασχολήθηκε με την επιτόπια ενδυματολογική έρευνα. Το 1974 ίδρυσε το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα (1981, European Museum of the Year main Award). Το 1981 τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για την προσφορά της στην επιστήμη και στο θέατρο. Δίδαξε στα τμήματα Θεατρολογίας του ΕΚΠΑ και των πανεπιστημίων Πατρών και Πελοποννήσου. Το 2000 της απενεμήθη από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ο Χρυσός Σταυρός του Φοίνικος. Το 2004 τιμήθηκε από το Κέντρο Μελέτης και Έρευνας του Ελληνικού Θεάτρου με το έπαθλο «Πάνος Αραβαντινός», για τη συνολική προσφορά της στο θέατρο και στη σκηνογραφία. To 2013 η European Museum Academy τής απένειμε την πρώτη νέα διάκριση που θέσπισε, τη «Lifetime Achievement Award».
  • Ομότιμος καθηγητής Αθλητικής Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών
    Ο Γιάννης Ζέρβας είναι Ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Φυσικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Σπούδασε στην Ελλάδα, τη Σουηδία και τις ΗΠΑ. Δρ επιστημών αγωγής του Boston University και επίτιμος διδάκτωρ του ΑΠΘ. Έχει συγγράψει έξι βιβλία και πλήθος επιστημονικές εργασίες, δημοσιευμένες σε ελληνικά και ξένα περιοδικά. Για το έργο του τιμήθηκε με το «Distinguished Alumni Award» από το Boston University (2005), το Βραβείο της International Society of Sport Psychology (2009) κ.ά. Είναι μέλος του Δ.Σ. του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος από το 1985 και πρόεδρος του Σωματείου των Φίλων του Λυκείου Ελληνίδων Αθηνών από το 1987.
  • Καθηγητής Θεατρολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
    Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Απόφοιτος της Σχολής Μωραΐτη (1976). Πτυχιούχος  της Νομικής Σχολής του  Πανεπιστημίου Αθηνών (1981), Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου  Paris III Institut d' Etudes Théâtrales (1987) με θέμα Θεατρικός χώρος - σκηνικός χώρος στο σύγχρονο Νεοελληνικό Θέατρο (επίβλεψη: Bernard Dort και  Στάθης Δαμιανάκος).

    Καθηγητής στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών όπου διδάσκει από το 1991. Προσκεκλημένος Καθηγητής και ερευνητής σε επιστημονικά κέντρα και Πανεπιστήμια της Ευρώπης (Οξφόρδη, Παρίσι, Βερολίνο, Δουβλίνο, Ελσίνκι, Κοΐμπρα, Πράγα, Μπρνο, Παβία, Λευκωσία κ.ά.), της Αμερικής (Brown, Harvard, Princeton κ.ά.) και της Αυστραλίας (Σίδνεϋ, Μελβούρνη). Ιδρυτικό μέλος (1997) του Ευρωπαϊκού Δικτύου Έρευνας και Τεκμηρίωσης Παραστάσεων Αρχαίου Ελληνικού Δράματος και συντονιστής Εντατικού Προγράμματος Μαθημάτων στην Επίδαυρο με τη συνεργασία μελών του παραπάνω δικτύου (2002-2011). Έχει πραγματοποιήσει έρευνες και εκδώσει βιβλία με έμφαση στην ιστορία, δραματουργία και σκηνική πρακτική του ελληνικού θεάτρου και στις παραστάσεις του αρχαίου δράματος στους νεότερους χρόνους. Δοκίμια και άρθρα του έχουν δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά, εφημερίδες και θεατρικά προγράμματα. Συνεργάζεται με ελληνικούς θεατρικούς οργανισμούς.

    Έχει διατελέσει μέλος επιτροπών του Υπουργείου Πολιτισμού και διοικητικών συμβουλίων πολιτιστικών φορέων και διατηρούσε στήλη κριτικής στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (1997 – 1999).

    Εκδόσεις: Ένα θαμπό χειρόγραφο. Παρουσίαση ανέκδοτων κειμένων του Γιάννη Σιδέρη. Ο Β' Τόμος της Ιστορίας του Νέου Ελληνικού Θεάτρου (1994), Μολιέρος (2002), Το θέατρο στην Ελλάδα 1940-2000. Μια επισκόπηση (2005 - 20114), Σχεδιάσματα ανάγνωσης. (2006), Αντί Κριτικής. Σημειώσεις ενός συστηματικού θεατή (2006), Κάρολος Κουν. Οι Παραστάσεις. Επιστημονική Επιμέλεια του καταλόγου της έκθεσης «Κάρολος Κουν. Θέατρο Τέχνης», έκδοση του Μουσείου Μπενάκη, ( 2008 - 20092), Γιάννη Σιδέρη: Ιστορία του Νέου Ελληνικού Θεάτρου τόμοι Α΄, Β΄1 & Β΄2, Β΄3, (επιστ. επιμ. 1990, 1999, 2000, 2009, 2010), κ.ά.
  • Ιστορικός
    Σπούδασε γαλλική φιλολογία στο ΕΚΠΑ και ελληνική ιστορία στο Νεοελληνικό Ινστιτούτο της Σορβόννης, με καθηγητή τον Κ.Θ. Δημαρά. Από το 1977 έως το 2010 εργάστηκε ως επιστημονική ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών - Ίδρυμα Μέλπως και Οκταβίου Μερλιέ. Οι δημοσιευμένες εργασίες της επικεντρώνονται στην πνευματική παραγωγή των ελληνόφωνων και τουρκόφωνων χριστιανών ορθοδόξων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας του 19ου αιώνα. Είναι συγγραφέας της βιογραφίας «Έλλη Παπαδημητρίου 1900-1993. Ο κανόνας και η παράβαση», που πρόκειται να εκδοθεί το 2018 από τις εκδόσεις «Ερμής».