ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΟΜΙΛΙΑΣ

 

Τίτλος:

Οι επιγραφές του μηχανισμού των Αντικυθήρων
 

Ομιλητές:

Λασκαρίδης Πάνος ,
Νικολαΐδης Ευθύμιος ,
Μπιτσάκης Γιάννης ,
Τσελίκας Αγαμέμνων ,
Jones Alexander ,
Μουσάς Ξενοφών ,
Edmunds Mike
 

Γλώσσα:

Ελληνική, Αγγλική
 

Ημερομηνία:

09/06/2016
 

Διάρκεια:

118:54
 

Εκδήλωση:

Εκδηλώσεις του "Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη"
 

Διοργανωτής:

Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη σε συνεργασία με την Αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Ελλάδα 
 

Χώρος:

Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη
 

Κατηγορίες:

Αρχαιολογία , Φυσικές επιστήμες
 

Ετικέτες

Μηχανισμός των Αντικυθήρων , ναυάγιο των Αντικυθήρων , αρχαία ελληνική επιστήμη , αρχαία ελληνική τεχνολογία , αστρονομία , πλανητικό σύστημα , σεληνιακοί μήνες , εκλείψεις της Σελήνης
 
 
 
Την Πέμπτη, 9 Ιουνίου 2016, πραγματοποιήθηκε η πρώτη παγκόσμια παρουσίαση των σωζομένων επιγραφών του Μηχανισμού των Αντικυθήρων στην Ιστορική Βιβλιοθήκη του «Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη». Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν επιφανείς ακαδημαϊκοί, άνθρωποι των Γραμμάτων και των Επιστημών, καθώς και πλήθος κόσμου. Η Ομάδα Μελέτης του Μηχανισμού των Αντικυθήρων παρουσίασε τα αποτελέσματα της δεκαετούς προσπάθειάς της για την «αποκρυπτογράφηση» των μυστικών του περίφημου αστρονομικού οργάνου της αρχαιότητας.

Στην εκδήλωση απηύθυνε χαιρετισμό ο Πρόεδρος του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη, Πάνος Λασκαρίδης, ο οποίος μίλησε με ενθουσιασμό για το σύνολο του ερευνητικού έργου που αφορά το ναυάγιο των Αντικυθήρων και τα ευρήματά του, ένα έργο το οποίο υποστηρίζει ενεργά το Ίδρυμα. Χαιρετισμό απηύθυνε και ο Ευθύμιος Νικολαΐδης, εκδότης του περιοδικού “Almagest”, όπου δημοσιεύονται για πρώτη φορά τα πορίσματα της μέχρι τώρα έρευνας της Ομάδας Μελέτης. Στη συνέχεια, το λόγο πήρε ο Γιάννης Μπιτσάκης (Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ε.Ι.Ε.), που έκανε μια ιστορική αναδρομή στην ανεύρεση του Μηχανισμού και στην ανάγνωση των επιγραφών του, εισάγοντας το ακροατήριο στο θέμα. Ακολούθησε ο Αγαμέμνων Τσελίκας (Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο, Μ.Ι.Ε.Τ.), ο οποίος μίλησε για τη διαδικασία ανάγνωσης των επιγραφών με τη βοήθεια τομογράφου και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν. Ο Alexander Jones (Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Αρχαίου Κόσμου, Η.Π.Α.) συνέδεσε τις αναγνωσμένες επιγραφές του Μηχανισμού με την αρχαία αστρονομία ενώ ο Ξενοφών Μουσάς (Τμ. Φυσικής, Ε.Κ.Π.Α.) τις συνέδεσε με τη σύγχρονη αστρονομία. Τέλος, ο Mike Edmunds (Σχολή Φυσικής και Αστρονομίας, Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ) ανέλυσε τις επιστημονικές υποθέσεις που γίνονται για τον κατασκευαστή του μηχανισμού, τον τόπο και την αιτία της κατασκευής του.

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων ταυτίστηκε γρήγορα με αστρονομικό όργανο, μετά την ανέλκυσή του από το ναυάγιο. Πρόκειται, ουσιαστικά, για έναν «καθρέφτη» του ουρανού της αρχαιότητας. Χρονολογείται γύρω στα τέλη του 2ου – αρχές 1ου αι. π.Χ. Παρά τον εντοπισμό των επιγραφών, η ανάγνωσή τους ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Η Ομάδα Μελέτης του Μηχανισμού χρησιμοποίησε αξονικό τομογράφο και μία τεχνική με την οποία το αντικείμενο φωτογραφίζεται ενώ φωτίζεται με διαφορετικούς τρόπους (PTM) για να καταφέρουν να φτάσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Το εξαιρετικά μικρό μέγεθος των γραμμάτων (1,2-3,00 mm), η ανώμαλη επιφάνεια των θραυσμάτων και οι παραμορφώσεις τους δυσχέραιναν ακόμα περισσότερο το έργο των ερευνητών. Παρόλο που οι αρχαίες πηγές μιλούν για την ύπαρξη τέτοιων μηχανισμών, αυτός είναι ο μόνος που έχει σωθεί. Εικάζεται ότι ανήκε σε κάποιον εξαιρετικά εύπορο άνθρωπο, καθώς αναφέρεται πως το κόστος αυτών των αντικειμένων έφτανε στις 200 λίβρες χρυσού.

Εξαιρετικά περίπλοκος στη λειτουργία του, στην πρόσοψη φαίνεται πως παρουσιαζόταν η κίνηση των πλανητών, η οποία προβλεπόταν με εξαιρετική ακρίβεια και υποδεικνύει την ύπαρξη καταγραφών της κίνησής τους για αιώνες. Στην κεντρική του πλάκα εμφανιζόταν το πλανητικό σύστημα της εποχής. Το αναπαριστούσαν δείκτες που αντιπροσώπευαν τον Ήλιο, το Φεγγάρι και τους 5 τότε γνωστούς πλανήτες, οι οποίοι κινούνταν κυκλικά, σε συσχετισμό με τον ελληνικό ζωδιακό κύκλο και το αιγυπτιακό ημερολόγιο. Στο ίδιο επίπεδο αναγράφονταν σημαντικά αστρονομικά γεγονότα. Σε άλλη πλάκα βρίσκεται ο Σεληνιακός ή Μετωνικός κύκλος, με τους 235 σεληνιακούς μήνες που αντιστοιχούν σε 19 ηλιακά έτη. Κάτω από αυτόν, ο Σάρος, ο κύκλος που προβλέπει τις εκλείψεις της Σελήνης και χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα από τη NASA. Οι ονομασίες των μηνών υποδεικνύουν κάποια σχέση με την Κόρινθο και μάλιστα με τις αποικίες τους στην Ήπειρο. Ο «υπολογιστής» αυτός της αρχαιότητας περιελάμβανε και σύστημα για το χρονικό εντοπισμό των πανελληνίων αγώνων (Ολυμπιακοί, Πύθια, Ίσθμια, Νέμεα) και επιπλέον εντοπίζονται οι αγώνες στη Δωδώνη και τα Αλίεια της Ρόδου. Τέλος, στο πίσω μέρος του μηχανισμού βρίσκεται λεπτομερέστατη περιγραφή της λειτουργίας του, ένα πραγματικό εγχειρίδιο χρήστη.

Γνωρίζοντας, πλέον, τέτοιες λεπτομέρειες για τη λειτουργία του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει τα κενά που παρουσιάζει το εύρημα που έχουμε στα χέρια μας σήμερα και όλοι ελπίζουμε η νέα έρευνα στο ναυάγιο των Αντικυθήρων, που διεξάγεται από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων σε συνεργασία με το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Woods Hole να αποδώσει ακόμα περισσότερους καρπούς.
 
 
  • Πρόεδρος του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη

  • Εκδότης του περιοδικού “Almagest” - Διευθυντής Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό 'Ιδρυμα Ερευνών
    Ο Ευθύμιος Νικολαϊδης σπούδασε φυσική και στη συνέχεια ιστορία επιστημών στο Παρίσι. Υπήρξε συνεργάτης (1980) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και στη συνέχεια (1984) του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών όπου εξελέγη ερευνητής το 1990 και Διευθυντής Ερευνών το 2001 στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών. Είναι  πρόεδρος της International Union of the History and Philosophy of Science / Division of History of Science and Technology. Εχει δημοσιεύσει άρθρα και βιβλία σχετικά με την ιστορία των σχέσεων θρησκείας κι επιστημών, τη διάδοση των ευρωπαϊκών επιστημών, τις επιστήμες στο Βυζάντιο, την ιστορία της αστρονομίας. Πλήρες βιογραφικό: http://hpdst.gr/users/efthymios-nicolaidis
  • Φυσικός & Ιστορικός των Επιστημών και της Τεχνολογίας, ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Αθηνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
    Ο Γιάννης Μπιτσάκης είναι κάτοχος πτυχίου Φυσικής του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, καθώς και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Ιστορία των Επιστημών και της Τεχνολογίας από το κοινό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Αθηνών και του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, ενώ ολοκληρώνει την διδακτορική του διατριβή με θέμα «Η ιστορία του Μηχανισμού των Αντικυθήρων και οι εκπαιδευτικές επιπτώσεις της».

    Είναι μέλος της Ομάδας Μελέτης του Μηχανισμού των Αντικυθήρων και του Προγράμματος Ιστορίας, Φιλοσοφίας και Διδακτικής των Επιστημών και της Τεχνολογίας  του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και τού Πανεπιστημίου Αθηνών.

    Είναι, επίσης, μέλος της Εταιρείας Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας, της Επιτροπής Μελέτης Αρχαίας και Μεσαιωνικής Αστρονομίας και του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων, καθώς και επιστημονικός συνεργάτης του Κέντρου Ιστορίας και Παλαιογραφίας του Μορφωτικού  Ιδρύματος Εθνικής Τράπεζας(ΜΙΕΤ).
  • Φιλόλογος, Παλαιογράφος, Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας (Μ.Ι.Ε.Τ.)
    Γεννήθηκε στην Πάτρα το 1949. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών και ακολούθως, ως υπότροφος του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας, ασχολήθηκε με το θέμα των ελληνικών χειρογράφων που γράφτηκαν στη Βενετία κατά την περίοδο της Αναγέννησης. Με υποτροφία του CNRS Γαλλίας συνέχισε την εργασία του στην Εθνική Βιβλιοθήκη Παρισίων. Υπήρξε επιστημονικός συνεργάτης στο Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Από το 1980 εργάζεται στο Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ), του οποίου και προΐσταται από το 1984. Έχει οργανώσει 120 παλαιογραφικές αποστολές στην Ελλάδα και το εξωτερικό για μικροφωτογράφηση και εντοπισμό νέων χειρόγραφων, και έχει δημοσιεύσει 70 μελέτες  σχετικά με θέματα ελληνικής παλαιογραφίας. Τιμήθηκε με το Σταυρό του Ταξιάρχου του Πανάγιου Τάφου ένεκα της ταξινόμησης του Αρχείου του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων και της δημοσιεύσεως του καταλόγου του.
  • Καθηγητής Αρχαίων Επιστημών, Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Αρχαίου Κόσμου
    Ο Alexander Jones είναι καθηγητής της Ιστορίας των Θετικών Επιστημών στην Αρχαιότητα στο Ινστιτούτο Μελέτης του Αρχαίου Κόσμου του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς στον κόσμο εμπειρογνώμονες στην ιστορία της αρχαίας αστρονομίας. Είναι, επίσης, καθηγητής Μαθηματικών στο Ινστιτούτο Courant του  Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.

    Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα αφορούν τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες στην αρχαιότητα, το Μεσαίωνα και την πρώιμη σύγχρονη εποχή στην Ευρώπη. Η εργασία του, αυτή την εποχή εντοπίεται στην αστρονομία και τις αρχαίες μαθηματικές επιστήμες στην περιοχή της  Εγγύς Ανατολής και του Ελληνικού Κόσμου, καθώς και το επιστημονικό έργο του Πτολεμαίου.
  • Καθηγητής, Τμήμα Φυσικής, ΕΚΠΑ, Διευθυντής Εργαστηρίου Αστροφυσικής
    O Ξενοφών Μουσάς είναι Διευθυντής του Εργαστηρίου Αστροφυσικής και καθηγητής Φυσικής Διαστήματος, στο Τμήμα Φυσικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας της Φυσικής Διαστήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει διατελέσει Αναπληρωτής Προέδρου Τμ. Φυσικής Πανεπιστημίου Αθηνών και Διευθυντής του Τομέα Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής, μέλος της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εργάσθηκε επί έτη ως research Fellow, research assistant, senior visiting research Fellow στο Imperial College of Science Technology and Medicine του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, ως επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μεξικού, στο Αστεροσκοπείο Παρισίων (Laboratoire d'etudes spatiales et d'instrumentation en astrophysique) και το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για το Ηλιακό Σύστημα (Max-Planck-Institut fur Sonnensystemforschung) στη Γερμανία. Συμμετέχει σε διαστημικά πειράματα της ΝΑΣΑ και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (όπως στην διαστημική αποστολή STEREO και WIND στα πειράματα WAVES'). Μελετά το διαπλανητικό διάστημα, την κοσμική ακτινοβολία, τις μαγνητόσφαιρες πλανητών (Άρη, Γης, Δία, Κρόνου, Τιτάνα, Εγκέλαδου), ηλιακά φαινόμενα που επηρεάζουν την Γη. Κατασκεύασε μαζί με άλλους τον ηλιακό ραδιοφασματογράφο "ARTEMIS" (ραδιοτηλεσκόπιο διαμέτρου 7 μέτρων, μεταλλική κατασκευή ΠΥΡΚΑΛ) που λειτουργεί στις Θερμοπύλες (ΟΤΕ). Ο ραδιοφασματογράφος λαμβάνει καθημερινά από ανατολής μέχρι δύσης Ηλίου από το 1995, 110 φάσματα του Ηλίου σε συχνότητες 20 έως 650 MHz κάθε δευτερόλεπτο όλες τις ημέρες του έτους από την ανατολή μέχρι τη δύση του Ηλίου, συνεχώς από το 1995. Συμμετέχει με μεγάλη επιτυχία στην μελέτη του Μηχανισμού των Αντικυθήρων. Συμμετέχει σε εκπαιδευτικά και εκλαϊκευτικά προγράμματα για ενήλικες και μαθητές σε συνεργασία με την Ένωση Ελλήνων Φυσικών και Ευρωπαϊκά Ιδρύματα. Έχει επιβλέψει ή επιβλέπει 15 διδακτορικά ως κύριος επιβλέπων. Έχει επιβλέψει πολλές διατριβές μεταπτυχιακών και περίπου 200 πτυχιακές εργασίες. Οι περισσότεροι των μεταπτυχιακών ήταν υπότροφοι του ΙΚΥ και άλλων οργανισμών. Έχει δημοσιεύσει 85 επιστημονικά άρθρα σε διεθνή περιοδικά, βιβλιοκριτικές, κεφάλαια σε βιβλία κ.α. Είναι μαζί με άλλους συγγραφέας του βιβλίου "Διαστημική φυσική", Εκδόσεις "Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου", Πάτρα, 2003. Έχει εκτενές εκλαϊκευτικό έργο (Φυσικός Κόσμος, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Εκδοτικής Αθηνών). Έχει λάβει τιμητική διάκριση από την Αμερικανική Ένωση Γεωφυσικών (American Geophysical Union, Βοστώνη, 2001). Έχει λάβει Βραβείο της NASA το 2009, για συμμετοχή στην διαστημική αποστολή Οδυσσέας [Group achievement award to Ulysses team for outstanding multidisciplinary team effort which culminated in the highly successful operations and prolific scientific return of the Ulysses mission.]. Είναι κριτής σε προγράμματα του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος Ερευνών. Έχει κάνει εκθέσεις ανά τον κόσμο με θέμα τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων και την Ιστορία της αρχαίας Ελληνικής Αστρονομίας: Νέα Υόρκη (Children's Museum of Manhattan), Έναρξη διεθνούς Έτους Αστρονομίας UNESCO, Αίγυπτο (Βιβλιοθήκη Αλεξάνδρειας, Ελληνικά Σχολεία στην Αίγυπτο: Αβερώφειο, Αμπέτειο Σχολή), Αλγερία, Ιταλία (Ινστιτούτο Επιστημών Γραμμάτων και Τεχνών Βενετίας), Πολωνία (Αστεροσκοπείο του Κοπέρνικου και Πλανητάριο του Ώλστιν), Σλοβακία (Αστρονομικό Ινστιτούτο Ακαδημίας Επιστημών, Σουηδία (Museum Gustavianum), Γερμανία και πάρα πολλές στην Ελλάδα, σε σχολεία, Ναυτικό Μουσείο Κρήτης, Ιωνικό Κέντρο, Σκιάθο, Χίο, Αλεξανδρούπολη, Καλλιθέα, Ρόδο, Κάσο, Κρανίδι, στη ΔΕΘ [δυο φορές], Ζάππειο [έκθεση ΓΓΕΤ, δυο φορές], Πανεπιστήμιο Πατρών (δυο φορές), Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, μόνιμα εκθέματα στο Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Έχει πολλές αστρονομικές δραστηριότητες σε συνεργασία με ερασιτέχνες αστρονόμους σε διάφορα μέρη στην Ελλάδα (π.χ. παρατηρήσεις του Ηλίου στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών στην οδό Πανεπιστημίου, την Ρόδο, Κάσο, Αλεξανδρούπολη και αλλού, παρατήρηση της διάβασης της Αφροδίτης στη Ρόδο, έκλειψη στο Καστελλόριζο). Συμμετείχε στην σχεδίαση μαγνητικής ασπίδας του διαστημικού τηλεσκοπίου ακτίνων Χ "ROSAT". Συμμετέχει στην ανάπτυξη του Ηλιακού "radar" ('LOIS') και στην σχεδίαση της Ευρωπαϊκής Επιστημονικής Βάσης στη Σελήνη και των μελλοντικών διαστημικών αποστολών για τον πλανήτη Κρόνο, Τιτάνα και Εγκέλαδο.
  • Ομότιμος Καθηγητής Αστροφυσικής, Σχολή Φυσικής και Αστρονομίας,Πανεπιστήμιο Κάρντιφ
    Ο Mike Edmunds είναι ομότιμος Καθηγητής στη Σχολή Φυσικής και Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ στην Ουαλία.
    Οι κύριοι τομείς της έρευνας του αφορούν τον καθορισμό και την ερμηνεία της χημικής σύνθεσης των γαλαξιών και του σύμπαντος, ενώ έχει επίσης εργαστεί για τον προσδιορισμό της προέλευσης της διαστρικής σκόνης. Έχει υπηρετήσει σε πολλές επιτροπές και ομάδες του Ηνωμένου Βασιλείου και σε συμβούλια έρευνας της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας και του Ινστιτούτου Φυσικής, ενώ είναι είναι μέλος του Particle Physics and Astronomy Research Council. Είναι, επίσης, ο ακαδημαϊκός επικεφαλής της Ομάδας Μελέτης του Μηχανισμού των Αντικυθήρων.
Εκτενής βιβλιογραφικός οδηγός για τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, στον ιστότοπο "The Antikythera Mechanism Research Project":  Πατήστε εδώ.