ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΟΜΙΛΙΑΣ

 

Τίτλος:

Χαρίλαος Τρικούπης: Ένας χαρισματικός ηγέτης;
 

Ομιλητής:

Τρίχα Λύντια
 

Γλώσσα:

Ελληνική
 

Ημερομηνία:

30/11/2011
 

Διάρκεια:

28:26
 

Εκδήλωση:

"Χαρισματικός ηγέτης" - Megaron Plus - Κύκλος Διαλέξεων με θέμα: "Σημείον αντιλεγόμενον": διαχρονικοί και σύγχρονοι προβληματισμοί
 

Διοργανωτής:

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών - Megaron Plus, Σχεδιασμός - Παρουσίαση: Μιχάλης Ζ. Κοπιδάκης, Χορηγία και συνεργασία με το Κοινωφελές Ίδρυμα Κοινωνικού και Πολιτιστικού Έργου (ΚΙΚΠΕ)
 

Χώρος:

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
 

Κατηγορία:

Ιστορία
 

Ετικέτες

χαρισματικός ηγέτης , Χαρίλαος Τρικούπης
 
 
 
Ο όρος «χαρισματικός ηγέτης» σήμερα, στην ευρεία χρήση του, έχει αποβάλει την αρχική του σημασία και χρησιμοποιείται αντί του ικανού, αποτελεσματικού σπουδαίου ή και απλώς δημοφιλούς ανθρώπου. Ουσιαστικά συγχέεται με τη χαρισματική προσωπικότητα. Κάθε χαρισματικός ηγέτης διαθέτει βέβαια χαρισματική προσωπικότητα, αλλά κάθε χαρισματική προσωπικότητα δεν γίνεται χαρισματικός ηγέτης.
 
Ο Μαξ Βέμπερ, στον οποίο αποδίδεται η πατρότητα του ορισμού, στο κλασικό σύγγραμμά του Οικονομία και Κοινωνία, αναφέρεται εκτενώς στο «χάρισμα» και ορίζει τον χαρισματικό ηγέτη ως εκείνον, τον οποίο οι οπαδοί του ακολουθούν τυφλά, σαν σε ύπνωση σχεδόν, πιστεύουν ότι διαθέτει υπεράνθρωπες ικανότητες, τον βλέπουν δηλαδή ως μεσσία, και εναποθέτουν σε αυτόν τις ελπίδες και τις τύχες τους, για να τους βγάλει από μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση, από έναν πόλεμο, από μια πολιτική, οικονομική ή θρησκευτική κρίση.
 
Το πραγματικό χάρισμα, κατά τον Βέμπερ, τείνει να είναι βραχύβιο, καθώς είναι ένας ιδιαίτερος δεσμός μεταξύ ηγέτη και οπαδών που δυσκολεύει τη δημιουργία ενός μόνιμου θεσμού. Ένας ηγέτης μπορεί να είναι χαρισματικός για ένα διάστημα και κατόπιν, όταν ξεπεραστεί η δύσκολη κατάσταση, όταν αποφευχθεί η σύρραξη ή τελειώσει ο πόλεμος, να πάψει να είναι.
 
Υπό αυτό το πρίσμα ο Χαρίλαος Τρικούπης υπήρξε ένας χαρισματικός ηγέτης ή μήπως, παρά το ότι ήταν ένας από τους πλέον σημαντικούς πολιτικούς μας, δεν διέθετε το «χάρισμα», όπως τουλάχιστον το ορίζει ο Βέμπερ; Η απαντηση δεν είναι ούτε προφανής ούτε αναμφισβήτητη.
 
Παρά τις αρχικές αμφιβολίες, μέσα από μια προσεκτική ανάγνωση του πολιτικού του βίου και ιδιαίτερα των συνθηκών της περιόδου 1886-1887, προκύπτει ότι ο Τρικούπης, ο οποίος υπήρξε οπωσδήποτε χαρισματική προσωπικότητα, κατατάσσεται και στους χαρισματικούς ηγέτες, καθώς οι σύγχρονοί του τον αντιμετώπισαν σαφώς έτσι για ένα χρονικό διάστημα.
 
Αυτό συνέβη το 1886. Οι Μεγάλες Δυνάμεις, εναντιούμενες στην απειλή ενός ελληνοτουρκικού πολέμου και στην παρατεταμένη επιστράτευση που είχε κηρύξει και διατηρήσει ο πολιτικός του αντίπαλος Θεόδωρος Δηλιγιάννης, είχαν αποκλείσει τότε τον Πειραιά με τον στόλο τους. Οι σύγχρονοί του, απελπισμένοι, στράφηκαν προς τον Τρικούπη και, δείχνοντας μια τυφλή πίστη, σχεδόν θρησκευτική, για την ικανότητά του να τους σώσει από τον ναυτικό, κυρίως, αποκλεισμό αλλά και από την οικονομική κρίση που απειλείτο, απέθεσαν σε αυτόν όλες τις ελπίδες τους.
 
Παρά το ότι η γενική εικόνα του Τρικούπη παραπέμπει σε μια τεχνοκρατική εμπλοκή του με την πολιτική και την ιστορική συγκυρία, που δεν συνάδει με το επίκεντρο ενός λαϊκού παραληρήματος, τη συγκεκριμένη στιγμή έχουμε όλα τα στοιχεία του χαρισματικού ηγέτη: τους οπαδούς, που τον ακολουθούν τυφλά, την πίστη τους ότι μόνο ο Τρικούπης θα μπορέσει να τους σώσει, ως μεσσίας, και την εθνική κρίση, που προκάλεσε ο ναυτικός αποκλεισμός.
 
  • ε. Δικηγόρος, Ιστορικός, Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Παιδείας και Ευρωπαϊκού Πολιτισμού
    Η Λύντια Τρίχα είναι ε. δικηγόρος και ιστορικός. Γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου και σπούδασε στη Νομική Σχολή. Από το 1987, που επεξεργάσθηκε το αρχείο του Χαριλάου Τρικούπη, ασχολείται συστηματικά με τη μελέτη της νεότερης ελληνικής ιστορίας και το 2004 βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το βιβλίο της  "Δικηγορείν εν Αθήναις. Μια διαδρομή στον 19ο αιώνα", Αθήνα 2003.

    Το συγγραφικό της έργο περιλαμβάνει οκτώ βιβλία, τα έξι από τα οποία αφορούν στον Χαρίλαο Τρικούπη και την εποχή του, εικοσιπέντε μελέτες και ανακοινώσεις σε συνέδρια και ημερίδες, δημοσιευμένες σε επιστημονικά περιοδικά και ειδικούς τόμους, και πάνω από τριάντα άρθρα, δημοσιευμένα στον ημερήσιο πολιτικό και στον περιοδικό νομικό τύπο. Το τελευταίο της βιβλίο, "Χαρίλαος Τρικούπης: Μια βιογραφική περιήγηση", Αθήνα 2009, είναι μια εικονογραφημένη βιογραφία του Τρικούπη με 600 εικόνες.

    Σήμερα ασχολείται με τη συγγραφή της βιογραφίας του Σπυρίδωνα Τρικούπη και με την μελέτη των εκλογών στα τέλη του 19ου αιώνα (1875-1895), συγκεντρώνοντας στοιχεία για τις εκλογικές αναμετρήσεις αυτής της περιόδου και τους 3.000 περίπου πολιτευόμενους που συμμετείχαν σε αυτές.

    Κατά την περίοδο 1988-1993 ασχολήθηκε ενεργά με τη διοίκηση και διεύθυνση του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου (Ε.Λ.Ι.Α.), του οποίου υπήρξε γενική γραμματεύς και αντιπρόεδρος. Κατά την ίδια περίοδο συνέτασσε και εξέδιδε το τριμηνιαίο ενημερωτικό περιοδικό του "Τα Νέα του Ε.Λ.Ι.Α" (τεύχη 9-33). Μέλος πολλών επιστημονικών και πολιτιστικών συλλόγων, διετέλεσε γενική γραμματεύς και αντιπρόεδρος των Φίλων της Γενναδείου Βιβλιοθήκης.

    Σήμερα είναι αντιπρόεδρος του "Ιδρύματος Παιδείας και Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, το οποίο έχει ιδρύσει με τον σύζυγό της Νίκο Τρίχα και το οποίο χορηγεί υποτροφίες σε μεταπτυχιακούς φοιτητές και ερευνητές.

    Το βιβλίο της Δικηγορείν εν Αθήναις: Μια διαδρομή στον 19ο αιώνα (Σάκκουλας Αντ. Ν., 2003) βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών το 2004.
     
    Άλλα βιβλία της: 
    • Διπλωματία και πολιτική, Ε.Λ.Ι.Α., 1991
    • Ημερολόγια και γράμματα από το μέτωπο, Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-1913, Ε.Λ.Ι.Α., 1993
    • Ο Χαρίλαος Τρικούπης και τα δημόσια έργα, Καπόν, 2001
    • Ο γνωστός και ο άγνωστος Χαρίλαος Τρικούπης, Καπόν, 2002
    • Χαρίλαος Τρικούπης: μια βιογραφική περιήγηση, Καπόν, 2009 (λεύκωμα)

Για τον χαρισματικό ηγέτη:
1. Reinhard Bendix, Max Weber: an Intellectual Portrait, University of California Press, Berkley and Los Angeles 1977.

2. Max Weber, Economy and Society. An Outline of Interpretive Sociology, επιμ. Guenther Roth και Claus Wittich, University of California Press, Berkley 1978.

3. Antony Kronman, Max Weber, Stanford University Press, Stanford California, 1983.

4. James Henslin, Sociology: Α Down-to-Earth Approach, Bοστώνη 1993.

5. Robert Tucker, Politics as leadership, University of Missouri Press, Columbia Missouri 1995.

6. Edwin Hollander, «Ethical Challenges in the Leader-Follower Relationship», στο Ethics, the Hearth of Leadership, επιμ. Joanne Ciulla, Westport 2004.

7. Nasser Behnegar, Leo Strauss, Max Weber and the Scientific Study of Politics, University of Chicago Press, Σικάγο 2005.

Για τον Χαρίλαο Τρικούπη:
8. Γ. Τσοκόπουλος, Χαρίλαος Τρικούπης. Βιογραφία, Αθήνα 1896.

9. Περί Χαριλάου Τρικούπη εκ δημοσιευμάτων από του Μαΐου 1884,  τ. Α΄-ΙΓ΄, Αθήνα 1907-1917.

10. Περί Χαριλάου Τρικούπη Ανάλεκτα εκ δημοσιευμάτων (Από Οκτωβρίου 1862 μέχρι Μαΐου 1884), τ. Α΄-Γ΄ (=ΙΔ΄-ΙΣΤ΄), Αθήνα 1912.

11. Δημήτρης Πουρνάρας, Χαρίλαος Τρικούπης. Η ζωή και το έργο του, τ. Α΄-Β΄, [Αθήνα 1976].

12. Παρουσία του Χαριλάου Τρικούπη στα εκατόν πενήντα χρόνια από την γέννησή του, Αθήνα 1980.

13. Χαρίλαος Τρικούπης. Η ζωή και το έργο του, επιμ. Αικ. Φλεριανού, τ. Α΄-Β΄, Αθήνα 1999.

14. Λύντια Τρίχα, Χαρίλαος Τρικούπης: Μία βιογραφική περιήγηση, Αθήνα 2009.